Het Weense Circus Brussel

Tamarah Benima

Je bent of columnist of politicus. Het een of het ander. Zou ik of een van mijn collega-columnisten de Tsjechische premier Andrej Babis hebben gekwalificeerd als ‘totaal onacceptabel’ dan zou geen haan ernaar hebben gekraaid. Maar wie zette Babis zo weg? Frans Timmermans. Alleen deze uitspraak al was genoeg geweest om hem geen opvolger van Juncker te maken. Maar er is meer. Als Boris Johnson het van Jeremy Hunt wint als opvolger van Theresa May, moet hij over de brexit onderhandelen met de EU. Het slagveld is al klaargemaakt door ‘onze Frans’. Johnson is een „borderline racist”, volgens Timmermans. ‘Borderline’ is een synoniem voor ‘zwaar geestelijk gestoord’, ‘racist’ behoeft geen uitleg. Onderhandelen tussen Johnson en Timmermans, hoe moet dat?

Frans Timmermans won in Nederland extra zetels in het EU-parlement voor de PvdA. Gescheld door politici is alleen erg als er wordt gescholden door politici op wie je nooit zult stemmen. Voor Timmermans’ kiezers was zijn gescheld op een huidige premier en een mogelijk toekomstige premier kennelijk geen halszaak. Hoe het zij, voorzitter van de Europese Commissie is Timmermans niet geworden, maar hij blijft vicevoorzitter (met de nieuwe toevoeging ‘senior’). In die positie kan hij levensgevaarlijk blijven. ‘Gevaarlijk’ – is dat niet een beetje te veel? Nee, want Frans Timmermans heeft zijn steentje bijgedragen aan de kloof tussen West-Europese en Oost-Europese landen. De Poolse premier Mateusz Morawiecki over hem: „Hij begrijpt Centraal Europa zeer beslist niet, hij begrijpt het Europa niet dat nu opkomt na de post-communistische ineenstorting.”

Ook de andere spitzenkandidaat, Manfred Weber, is het niet geworden. Evenmin als de Spitzenkandidaat van de Europese Conservatieven en Reformisten, Jan Zahradil. Jammer. De Tsjech gelooft niet in de tweeledige keuze: een volledig federale EU of helemaal geen EU, maar in een derde optie. In mei werd hij geïnterviewd door de Belgische krant De Standaard. „De Commissie moet alle Europese wetgeving onder de loep nemen en achterhaalde en ongebruikte directieven schrappen. Dat zou alles eenvoudiger, transparanter, begrijpelijker en minder stressvol maken voor bedrijven.” Over de Europese Commissie zei Zahradil: „Ik geloof ook niet in een politieke Commissie. Hij moet niet proberen te handelen als een regering, zoals op het ogenblik, en de voorzitter van de Europese Commissie moet niet handelen als een halve premier van Europa. De Commissie zou de lidstaten moeten helpen, hen niet vervangen.”

Spelletjes

In hetzelfde interview verweet hij Frans Timmermans politieke spelletjes. Waar Zahradil precies op doelde, was niet helemaal duidelijk, of het moest zijn diens aanval op de Poolse regering omdat die de pensioengerechtigde leeftijd voor rechters verlaagde. Dat zou een ongehoorde aantasting van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht zijn. Maar, zegt Zahradil, „Deze vorm van manipulatie van het rechtssysteem vond ook plaats toen er een liberale regering aan de macht was. Toen klaagde niemand.”

Het hele circus van de benoemingen op de topposities van de EU roept bij mij associaties op met het Congres van Wenen in 1814. Na de nederlagen van de Franse revolutionairen en van Napoleon, kwamen de Europese grootmachten voor het eerst bij elkaar om een vredesplan voor Europa te ontwikkelen. In 2017 sprak Adam Zamoyski erover tijdens het Geschiedenisfestival in Haarlem. Met open mond heb ik zitten luisteren naar zijn verhalen over de achterkamertjespolitiek, de seksuele liaisons dangereuses, de toevalligheden, het gebrek aan ernst bij te veel politici, de optocht aan aristocratische figuren, de diners, de invloed van de diplomaten. De overeenkomst tussen toen en nu is griezelig. De Amerikaanse historicus stelt, net trouwens als historica Beatrice de Graaf, dat wat er toen in Wenen werd besloten over de machtsverdeling in Europa door de conservatieve politieke spelers, nog steeds zijn invloed heeft op wat er nu in Europa gebeurt. De Fransen mochten dan verloren hebben, hun dwang tot centralisatie is nog immer alomtegenwoordig in de EU. Het wachten is op een boek over de slangenkuil die Brussel heet en dat de benoemings-circusact beschrijft. De schrijver daarvan heeft de tijd, want het Brusselse politiek theater zal ook in de komende jaren niet stoppen met zijn opvoeringen.