Politieke wijsheid

Tamarah Benima

Wijsheid komt met de jaren. Millennia lang was dit inzicht gemeengoed. Maar niet meer. De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) heeft een rapport laten opstellen, genaamd Jong geleerd, oud gedaan. De ondertitel is: Pleidooi voor experimenten met het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd. Eerst moet de leeftijd voor locale en provinciale verkiezingen omlaag naar 16 jaar, en op den duur ook voor de parlementsverkiezingen. In Oostenrijk mogen tieners vanaf 16 jaar sinds 2007 stemmen. Malta is dat voorbeeld vorig jaar gevolgd. Voor iedereen die zich zorgen maakt over nationaal-rechts/populisme: tieners stemmen doorgaans extreem links en extreem rechts. Omdat het rapport stelt dat de politieke mening vanaf 16 jaar gaat stabiliseren, is dat dus een veeg teken. Wil de raad echt nog meer extreem linkse en nog meer extreem rechtse kiezers, die vervolgens ook niet meer van mening veranderen?

Tegen verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd pleit dat tieners moeite hebben met vooruit plannen en de wereld nog niet overzien. De ROB vindt dat niet zo erg: slechts twee van de meer dan zeventig publicaties in de bibliografie van het rapport, gaan over het puberbrein. En dat is geen boek van hersenexpert Dick Swaab. Die stelt dat mensenhersenen pas met 24 jaar (!) zijn volgroeid. Dat kan wel zo zijn, zegt de ROB, maar uit wetenschappelijke studies blijkt dat oudere tieners wel goed politieke afwegingen kunnen maken. Dat diezelfde jongeren pas met 18 jaar mogen trouwen, vermeldt het rapport niet. Wel dat ze vanaf 16 rijles mogen nemen, en dat velen van hen belasting betalen.

Wat drijft de ROB-rapporteurs? Allereerst een fundamenteel politiek argument: „Gelijke politieke rechten vormen het fundament van de democratie”. Wie kan het daarmee oneens zijn. Maar, over de invulling van het oude ideaal uit de Franse revolutie – égalité – wordt al twee eeuwen gesteggeld. Want wat betekent ‘gelijkheid’? Moet een burger zich ook kwalificeren om stemrecht te krijgen. Mag een demente bejaarde stemmen? Mag een psychiatrisch patiënt die onder curatele staat, stemmen? Is het juist, verstandig en wijs dat een volwassene met een IQ van 50 mag stemmen? En als de leeftijd ter discussie staat, waarom dan niet verlagen naar 12 (meisjes) of 13 (jongens), de leeftijd waarop joodse kinderen voor de joodse wet ‘volwassen’ zijn?

Wensdenken

Maar mijn grootste zorg is niet zozeer de politieke insteek van de rapporteurs – al is hun gelijkstelling tussen politieke rechten en waardigheid uiterst problematisch. Nee, de pragmatisch-idealistische insteek van de ROB doet de alarmbellen afgaan. De lagere opkomst bij verkiezingen baart haar zorgen. Verlaging van de kiesleeftijd moet dat tegengaan. Stemmen blijkt een gewoonte te zijn, die van generatie op generatie wordt overgedragen. Hoe bevorder je die overdracht? Door verlaging van de kiesleeftijd. Er zijn meer bejaarden dan jongeren, die bejaarden konden wel eens te veel invloed krijgen. Verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd moet dat repareren. Verder noemt de ROB nog het klimaatprobleem, de pensioenen en de woningmarkt die van grote invloed zijn op jongeren. Dus, daar moeten zij iets over kunnen zeggen. Maar de allergrootste doorn in het vlees van de ROB blijkt het gebrek aan politieke betrokkenheid onder jongeren.

De oplossing daarvoor vertoont een hoog gehalte aan wensdenken: als jongeren vanaf 16 jaar mogen stemmen, vergroot dat hun betrokkenheid bij de politiek. Het is een levensgevaarlijk argument. Want juist intense politieke betrokkenheid van de jeugd kan heel verkeerd uitpakken. Tijdens de zogeheten ‘Culturele Revolutie’ in China sloegen de jongeren mensen en erfgoed kapot. De Hitlerjugend was een formidabele kracht in nazi-Duitsland. Stalin was al jong een gewelddadig revolutionair. En vergeet niet al die jongeren die enthousiast al-Qaeda, IS of Al-Shabaab steunen en daarvoor ten strijde trekken. Lees de biografieën van revolutionairen, dictators en agitatoren – seculier of vroom: ze werden jong gegrepen door een ideaal, gingen jong over tot geweld en grepen vaak op relatief jonge leeftijd de macht. Interesseert politiek jongeren maar matig? Gelukkig! Laten zo! Geef ze politieke macht als ze echt volwassen zijn. Achttien is jong genoeg. En herstel de wijsheid als waarde.