Onderzoeker: ontneem zelfmoordterrorist zicht op paradijs

Pieter Anko de Vries

Plegers van zelfmoordaanslagen zien zichzelf als mensen die het ultieme offer brengen voor de goede zaak. Maar hun daden zijn in eigen kring omstreden en tegen de plaag van zelfmoordaanslagen valt heel wat te doen.

We leven in een tijdperk van zelfmoordaanslagen: de afgelopen vijf jaar zijn hierdoor bijna evenveel mensen omgekomen als in alle jaren ervoor. Zelfmoordaanslagen zijn populair geworden. Ze genereren veel aandacht voor de zaak waarvoor de aanslagplegers hun leven geven.

Zelfmoordaanslagen vinden zo’n 150 jaar geleden voor het eerst plaats. De moord op de Russische tsaar Alexander II in 1881 in Sint-Petersburg door een anarchist die daarbij zelf om het leven komt, wordt beschouwd als de eerste. Hierna volgt een steeds omvangrijkere geschiedenis van zelfmoordacties. Japanse kamikazepiloten, Tamil Tijgers, Palestijnen, de schokkende aanslag op de Twin Towers door al-Qaeda en de recente aanslagen in Parijs en Brussel.

Motieven

De Britse onderzoeksjournalist Iain Overton schreef met De prijs van het paradijs een omvangrijk boek waarin hij de geschiedenis van zelfmoordterrorisme behandelt en ingaat op de motieven van zelfmoordterroristen. Die motieven blijken verrassend vaak te verschillen per persoon. En bijna alle gelijkgezinden keuren de aanslagen af. Want wat moet je met honderden toevallig gewonde of gedode moslims als ‘bijvangst’ als een jihadist zich opblaast? Hoe moeten de nabestaanden dit lijden verwerken en hoe kunnen zij dan nog zeggen dat ‘Allah groot’ is? Deze kritiek op islamitische zelfmoordaanslagen is in eigen kring massaal en moet door het Westen actief worden ondersteund. Het kan de terrorist het zicht op het paradijs ontnemen, zegt de schrijver.

De interessantste vraag die de auteur stelt is de volgende: wat kunnen we doen om deze vorm van geweld tegen te gaan? Zijn antwoord bestaat uit een waarschuwing en een aantal suggesties. De waarschuwing luidt: laat de huidige, westerse manier van reageren – antwoorden met keihard geweld – snel vallen, want deze lokt slechts nog meer aanslagen uit.

De wereld moet zich meer inspannen om te zoeken naar een oplossing voor de complexe problemen die ten grondslag liggen aan zelfmoordterrorisme. Dat zijn niet alleen ideologische, maar ook sociaaleconomische factoren. Samen met bedrijfsleven en vele instellingen kan een gezamenlijke aanpak worden gekozen. De VN moet hierin het voortouw nemen, schrijft de auteur. Het tweede dat volgens hem moet gebeuren, is dat we ons serieus verdiepen in de invloed die de buitenlandse politiek van westerse landen op het Midden-Oosten en Noord-Afrika heeft gehad. Daarnaast is het van groot belang dat het westen in conflictgebieden niet de eigen waarden oplegt, zoals een westerse democratie, waarvan is gebleken dat die niet werkt. Vredesinitiatieven moeten aansluiten op de cultuur van de regio.

Vaak leiden zelfmoordaanslagen tot rampzalige reacties, zoals de bemoeienissen in Irak en Afghanistan na de aanslagen op de Twin Towers. ‘Hieruit blijkt zonneklaar dat bijna elke poging een eind te maken aan het verschijnsel zelfmoorddader, sinds zich dat voor het eerst manifesteerde, meer levens heeft gekost dan de aanslagen die de aanleiding ertoe vormden.’

De prijs van het paradijs. Iain Overton. Volt, 24,50 euro