De heilige Geest verbindt in gesprekken

Jan Brouwers

De Rooms-Katholieke Kerk en de pinksterkerken voeren al vijf jaar oecumenische gesprekken met elkaar. Nu is de tussenbalans opgemaakt: pinksterkerken staan dichter bij de katholieken dan bij de protestanten.

Sinds het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965) heeft de Rooms-Katholieke Kerk zich verplicht de dialoog aan te gaan met andere kerken. Zo was de Pauselijke Raad ter bevordering van de Eenheid van de Christenen de afgelopen vijf jaar in gesprek met de pinksterkerken. De resultaten werden vastgelegd in het rapport Doof de geest niet uit. Naar aanleiding hiervan was er vrijdag in Utrecht een symposium met dezelfde titel.

In de oecumenische dialoog gaat het erom te zoeken naar punten van overeenstemming, want die zijn er wel degelijk tussen pinksterkerken en de Rooms-Katholieke Kerk. Beiden zijn van mening dat de kerk bezield wordt door de heilige Geest.

Maar in de praktijk zijn er duidelijke verschillen. Tijdens de plenaire sessie van het symposium gingen Erik Borgman, hoogleraar theologie aan de universiteit in Tilburg en Miranda Klaver, universitair docent aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, in op die verschillen én op opvallende overeenkomsten.

Zoals het gebekt is

Verschillen mogen er zijn, vindt Borgman. Streven naar eenheid hoeft niet te betekenen dat de verscheidenheid moet worden opgeheven. ,,Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is. We hebben elkaar iets te geven dankzij onze verschillen.”

De hernieuwde aandacht voor de heilige Geest heeft twee speerpunten, vindt Borgman. De aandacht voor de heilige Geest prikkelt zowel de kerk als de wereld. Vroeger benadrukte de katholieke kerk vooral dat de kerk gesticht was door Christus, nu beklemtoont ze dat de kerk voortdurend gevormd wordt door de Geest.

Daarnaast prikkelt de aandacht voor de heilige Geest de maatschappij waarin religie naar de marges van de samenleving is gedrongen. God is een persoonlijke overtuiging geworden, iets subjectiefs. ,,Maar in pinksterkerken is hij levende kracht, geen subjectieve visie, de ontregelaar bij uitstek.”

Maatschappij

De pinksterkerken brengen God terug in de maatschappij en dat veroorzaakt opschudding. Borgman vergelijkt de leden van de pinksterkerken met apostelen die met Pinksteren plotseling in het openbaar het evangelie begonnen te verkondigen en zulke verwarring veroorzaakten dat gezegd werd dat ze dronken waren.

Miranda Klaver wees erop dat de pinksterbeweging zeer divers is. In veel van deze gemeenschappen is de invloed van formele theologie marginaal. Binnen de klassieke pinksterkerken ligt dat anders. Hier heeft de oecumenische dialoog met de katholieke kerk al belangrijke gevolgen gehad. De dialoog zorgde voor een verdieping van de theologie van de klassieke pinksterkerken en voor een meer oecumenische houding. Een houding die vooral de dialoog met de katholieke kerk kan bevorderen.

Volgens Klaver staan de pinksterkerken namelijk dichter bij de katholieken dan bij de protestanten. In katholieke kerken staan heiligenbeelden en ook in de pinksterkerken is er veel ruimte voor beeldcultuur. Die dient net als in de katholieke kerk als een middel om bij de werking van de Geest kunnen komen.

Materie en lichaam

Zowel bij de katholieken als bij de pinksterkerken gaat het er niet alleen om dat je de juiste overtuiging hebt. Materie en lichaam worden erbij betrokken door gebaren als handoplegging, zalving en zegening. Beiden hebben een sacramentele visie op de wereld, terwijl de protestantse traditie veel rationeler is, aldus Klaver.

De Rooms-Katholieke Kerk heeft dan ook een zekere aantrekkingskracht op leden van pinkstergemeenten die stuklopen op de nadruk op ervaring en die zoeken naar meer verdieping. Die vinden ze in de mystiek, de rituelen en de liturgie van de Rooms-Katholieke Kerk, zo zei Klaver. Maar aan de andere kant er zijn katholieken die zich herkennen in de pinksterbeweging.

Ed Arons, oud-hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad en jarenlang betrokken bij de Katholieke Charismatische Vernieuwing binnen de katholieke kerk, reageerde op de bijdragen van Borgman en Klaver. Hij voelt vaak een diepere band met gelovigen uit pinkstergemeentes, zo zei hij. ,,Je kunt met hen beter over het geloof praten. Met hen kun je de bron van je handelen delen. Dat is belangrijker dan dat je lid bent van dezelfde kerk.

Wij zijn als katholieken in Nederland niet gewend om vanuit ons geloof te spreken.” En als katholieken dat doen, benaderen ze het geloof rationeel. ,,Terwijl het toch van belang is dat je als hele mens gelooft, met hart en ziel en lichaam.”

Het rapport Doof de Geest niet uit is te downloaden via www.missienederland.nl. Een gedrukte versie is verkrijgbaar secretariaat@oecumene.nl voor vijf euro exclusief verzendkosten, bij afname van tien exemplaren of meer vier euro per stuk.