Democratie en groei

Contrapunt
Sytze Faber

Mensen met schulden, zo wordt vaak gedacht, zijn het loslopen nauwelijks toevertrouwd. Maar kijk eens naar de overheid. Die blijkt ook vaak op te grote voet te leven en geen appels opzij te leggen voor toekomstige dorst. Begin deze week bleek dat er nauwelijks geld gereserveerd is voor het onderhoud van spoor, snelwegen en waterwegen. Om niet terecht te komen in Amerikaanse toestanden, waar grote delen van de infrastructuur letterlijk op instorten staan, moeten er miljarden extra op tafel komen. Den Haag is weer eens geschokt. Er komt een extern onderzoek. Tja.

In mooi weer spelen is de politiek wél beregoed. Ook een voorbeeld uit afgelopen week. Het personeelstekort in de zorg loopt de spuigaten uit. In 2022 zullen er liefst 125.000 mensen te weinig zijn. Alle hens aan dek zou men denken op het ministerie van Volksgezondheid om die ramp te voorkomen. Maar wat gebeurt? Het stuurt een ronkend persbericht de wereld in om zichzelf een pauwenveer in de broek steken met de kop: ‘Aanpak personeelstekort werkt!’ Uit onderzoek van NRC – hulde! – blijkt dat die vlag de lading beslist niet dekt. Die lading bestaat grotendeels uit rekentrucs en dubieuze aannames! Minister Hugo de Jonge heeft intussen, zij het schoorvoetend, toegegeven dat een veel te rooskleurig beeld is geschetst.

Waarom die voortdurende neiging weg te kijken voor onaangename feiten en proberen te pronken met veren die er niet zijn? Mede omdat we bijna omkomen in verkiezingen. Gemiddeld elk jaar een. Daardoor staat de politiek vrijwel permanent in de campagnestand en is het behagen van kiezers topprioriteit geworden. Dat loopt natuurlijk op de non. Bovendien zit er ook een nog nooit eerder vertoonde klimaatcrisis aan te komen.

Bondgenoot

Eerst was er de industriële revolutie. Die maakte massaproductie mogelijk. Daarna volgden massaconsumptie, economische groei en democratie.

Altijd waren democratie en groei broer en zus. De klemmende vraag is nu of er ook democratie mogelijk is zonder (aanhoudende) economische groei. Een randvoorwaarde lijkt me te zijn dat het draagvlak voor de democratie hersteld wordt bij laagopgeleiden, laagverdieners en vrijwilligers. Zij moeten de overheid weer als bondgenoot gaan ervaren. Daarvan is momenteel geen sprake. Er is in de politiek ook geen antenne voor. Een paar voorbeelden.

Eerst dat persbericht van Volksgezondheid met mooi weer en lange dagen. Het is een schrijnende miskenning van al die mantelzorgers, die bijna over de rooie gaan en vrijwel geen privéleven meer hebben. De overheid een bondgenoot van hen? Ze hebben geen idee.

Strijd

Staatssecretaris Blokhuis is de strijd aangegaan met de tabaksindustrie en de rookverslaving. Er komen rookvrije schoolpleinen en campussen, minder verkooppunten en de hulp bij het stoppen van roken gaat onder de basisverzekering vallen. Uitstekend! Maar hij schiet door met de wens om de prijs van een pakje sigaretten drie keer over de kop te laten gaan. Dat treft mensen met een smalle beurs onevenredig zwaar. Zij zullen zich weer het gevoel krijgen er niet echt bij te horen.

Het kabinet wil het nu opeens rustiger aan gaan doen met de verhoging van de AOW-leeftijd. Maar komt er ook soelaas voor mensen met zware beroepen? Zij draaien veel dienstjaren, krijgen vaak vroegtijdig gezondheidsproblemen en leven veel korter dan de gemiddelde Nederlander. Een lagere pensioenleeftijd voor hen is een must.

Democratie zonder economische groei is bij voorbaat onmogelijk zonder een breed draagvlak onder laagopgeleiden en laagverdieners. Daar zal de antenne primair op gericht moeten worden.

Reageren? fabersyma@gmail.com