Toeval bestaat niet, of wel?

Even stilstaan
Gabriël Anthonio

In de wetenschap zijn er diverse stromingen hoe er naar toeval wordt gekeken. Zo zijn er rekenmeesters die aan kansberekening doen. Anderen proberen op basis van bijvoorbeeld een risicoanalyse een voorspelling te doen of iets kan plaatsvinden. Weer anderen bestuderen de natuur of zelfs de kosmos om een beeld te krijgen of iets per ongeluk of toch met een zekere regelmaat plaatsvindt.

In de filosofie is er een stroming die zich determinisme noemt. Dat wil zeggen dat alles wat er gebeurt een doel heeft en voorbestemd is. In de theologie en religiewetenschappen wordt gekeken hoe mensen kijken naar de manier waarop God zich manifesteert en al dan niet ingrijpt in ons aardse bestaan. Er is bijna geen onderwerp dat zo veel uiteenlopende standpunten en visies kent als de discussie over of toeval bestaat of niet.

Het regent als we met een groepje van vijf mensen over de parkeerplaats naar het congrescentrum lopen. Een congres over het thema ‘herstel’, in het midden van het land. Medewerkers uit de GGZ en verslavingszorg en ervaringsdeskundigen vormen de groep deelnemers. Ook de sprekers komen uit de wereld van de GGZ en ervaringsdeskundigen. Het programma ziet er veelbelovend uit. Sprekers van naam, psychiaters, cliënten uit de GGZ, een kunstenaar met autisme en zelfs cabaret en muziek van een groep cliënten uit de GGZ.

Terwijl we van de parkeerplaats richting de ingang lopen, stellen we ons aan elkaar voor. Waar we werken, wat onze achtergrond is en wat we verwachten van deze dag.

Ervaringsdeskundige

Een van de mensen uit het groepje, Madelon, vertelt dat ze een ervaringsdeskundige is. Er waren problemen in haar jeugd, haar moeder en vader heeft ze niet gekend. Al vroeg is ze in een pleeggezin geplaatst en daar misbruikt door een pleegbroer die tien jaar ouder was. Ze is verslaafd geweest, maar nu goed op weg naar herstel. Ze is behandeld voor trauma’s en depressies.

Ze gaat op het congres haar verhaal doen. Wat ze verwacht is dat er wordt geluisterd en er erkenning is voor haar problematiek: het niet kunnen hechten en mensen niet vertrouwen. Ze heeft een weg gevonden om hier mee om te gaan. Ze werkt veel met dieren op een kinderboerderij, dat helpt haar enorm. „Maar, wat ik natuurlijk ooit hoop is mijn moeder of misschien mijn vader te ontmoeten. Ik weet dat mijn moeder Beukema heet, maar zoeken heeft geen zin. Er zijn te veel mensen die zo heten.”

Op zoek

Plotseling schrikken we als er een blauwe auto richting ons groep- je rijdt. We stappen allemaal opzij. Sommigen slaken een gilletje. Een tas slaat tegen de voorkant van de auto. Dat geeft een harde klap, maar er is geen schade te zien. Gelukkig, het loopt goed af. „Nou zeg”, roept een van ons tegen de auto. ‚„Kun je niet uitkijken?”

Er stapt een geschrokken mevrouw uit: „Alles goed met jullie, ik hoorde een klap. Sorry, ik keek niet uit. Ik ben te veel aan het zoeken naar een parkeerplaats. Het is ook een emotionele dag voor mij. Ik ben op zoek naar mijn zus, ze weet het waarschijnlijk niet. Ik heet Beukema. We zijn beiden gescheiden van onze ouders. Misschien is ze hier vandaag. Kent u haar misschien?”

We vallen allemaal stil. „Dit kan geen toeval zijn”, stamelt iemand uit de groep. Al snel omhelzen de twee zussen elkaar. De indringende toespraak van Madelon en daarna de opkomst van haar zus op het podium zal ik nooit vergeten. Vader blijkt overleden te zijn, moeder leeft nog maar is ernstig ziek. Madelon heeft dus nu de kans haar moeder te ontmoeten, volgens haar ‘nieuwe’ zus vanaf het podium. Opnieuw een omhelzing, tranen en vreugde.

Geen tegenspraak

Madelon wijst even omhoog. „Ik heb altijd gevoeld dat er iemand ergens voor mij zorgt, daarboven ergens… En vandaag heb ik zijn hand gezien. Dit is geen toeval.” De zaal begint te klappen, er is geen tegenspraak tegen dit idee.

Niemand hield het droog, ik ook niet. Een congres over herstel, je ziet het voor je ogen gebeuren. Dit kan geen toeval zijn. En al is het dat voor sommigen wel, voor beide zussen in ieder geval niet.

Gabriël Anthonio is bestuurder bij Verslavingszorg Noord Nederland en bijzonder hoogleraar aan de RUG.