Kunst biedt zingeving; de overheid moet daarin een rol spelen

Pieter Anko de Vries

Als het over de rol van cultuur en kunst gaat in de samenleving hoor je weinig van het CDA. Dat is jammer, want vanuit een christendemocratische visie valt hier heel wat over te zeggen en aan te doen.

Gemeenten in heel het land zijn de afgelopen weken in opstand gekomen tegen de gebrekkige financiering van de jeugdzorg. Die kost veel meer dan het budget dat van rijkswege wordt gegeven. Sommige gemeenten (bijvoorbeeld in het Gooi) gingen met keuzeformulieren de straat op om de burgers te vragen waarop moet worden bezuinigd om een goede jeugdzorg overeind te houden: het zwembad of de plaatselijke bibliotheek dicht. Afgelopen week werd bekend dat het kabinet toch met honderden miljoenen euro’s extra over de brug komt voor de jeugdzorg, zodat burgers niet voor zo’n onmogelijke vraag – kiezen tussen ontspanning en cultuur – worden gesteld.

Als het gaat over nadenken over cultuur en kunst heeft de christendemocratie zich in haar bestaansgeschiedenis niet bijzonder geprofileerd. Sterker nog, in recente jaren stemde het CDA stilzwijgend in met bezuinigingen op dit terrein, en werd haar een gebrek aan visie verweten. In het lentenummer van Christen Democratische Verkenningen, het tijdsschrift van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA, legt de partij zich daarvan rekenschap af.

Kunst en cultuur zijn zaken waarover de christendemocratie heel wat zou kunnen zeggen, zo luidt de conclusie. Maar makkelijk is dat niet. Want als je probeert de maatschappelijke waarde van kunst aan te tonen, loop je als snel in de valkuil dat je daar geen harde bewijzen voor hebt. Is kunstbeleid met andere woorden geen weggegooid gemeenschapsgeld?

Zingeving

Auteur Rien Fraanje legt in zijn bijdrage vooral de nadruk op de zingeving die kunst kan geven. Kunst kan in veel opzichten hetzelfde bieden als religie. ‘Zij voedt ons verlangen om geraakt te worden door iets wat groter is dan wijzelf en bevredigt onze behoefte aan heelheid en schoonheid’, schrijft hij.

Het probleem is echter dat de politiek er de afgelopen decennia alles aan heeft gedaan om de vraag naar zingeving los te laten. Religie moest achter de voordeur en kunst moet volgens het economisch denken iets opleveren. Kunstenaars zijn in dit gedachtegoed culturele ondernemers die maar moeten bewijzen dat er vraag bestaat naar hun ‘producten’. ‘Nut’ en ‘opbrengst’ zijn de kernwoorden van dit cultuurdenken.

Toen liberalen en populisten keihard de aanval inzetten op de culturele infrastructuur van Nederland hebben christendemocraten veel te weinig tegenstand geboden, schrijft Fraanje. Kunst is bij uitstek een christendemocratisch thema. En er zijn veel mogelijkheden voor gemeenten, provincies en de landelijke overheid om culturele uitingen te steunen, zoals ruime aandacht voor literatuur- en kunstonderwijs, het ondersteunen van muziekscholen en theaters, het overeind houden van biblibliotheken en het subsidie geven aan korpsen, koren en amateurkunstenaars. ‘Kunst geeft zin, is vormend en ‘waardenvol’. Het past christendemocraten als zij vooroplopen om dat te beschermen én te activeren.’

Uit de kunst. Christen Democratische Verkenningen. Lente 2019. Boom Tijdschriften