Wijze les van pater Frans van der Lugt: ‘lawaai van ons denken’ afleggen

Koen Gerling

De Nederlandse jezuïet Frans van der Lugt, ‘pater Frans’, wordt op 7 april 2014 gedood in de Syrische stad Homs. Vijf jaar later verschijnt een bundel met door hem geschreven teksten. Over innerlijke kracht, geloof en leven.

De katholieke Van der Lugt ziet op 10 april 1938 het levenslicht. Hij doorloopt het Amsterdamse Sint Ignatiuscollege en treedt toe tot de jezuïetenorde. Zijn talent om te leren blijkt groot. De studies filosofie en theologie volgen. Ook promoveert Van der Lugt in de psychologie.

Sinds de jaren zestig onderhoudt hij contacten met het Midden-Oosten en maakt hij zich het Arabisch eigen. Syrië trekt hem het meest. Hij vertrekt eerst naar Damascus en vanaf 1993 woont en werkt hij in Homs. Daar wijdt hij zich aan de hulp aan kinderen met een handicap, maar in 2011 moet hij zijn inspanningen door de burgeroorlog staken. Het huis van de jezuïetenorde in het belegerde Homs wordt zijn thuis. Zij aan zij met de burgers van Homs blijft Van der Lugt waar hij zit, tot zijn gewelddadige dood. Hij wordt met pistoolschoten omgebracht.

Verzameling

Dat Wie ben jij, o liefde het ‘verzamelde werk’ van pater Frans is, moet enigszins genuanceerd worden. Het gaat om een verzameling van een drietal boeken: Van falen naar slagen (1991), Liefde en luisteren (1992) en Wie ben jij, o liefde (1996). Los van deze werken kent Van der Lugt een uitgebreider oeuvre, denk aan zijn proefschrift uit 1976.

De titel Wie ben jij, o liefde is dus gebaseerd op de genoemde publicatie uit 1996. Zonder verwarrende theologentaal komen diverse onderwerpen aan bod als ‘succes’, ‘gebeden’ en ‘ouder-kindrelaties’. Alles wordt in een christelijk, Bijbels perspectief geplaatst. Door de korte hoofdstukken en verschillende ‘psychologische casussen’ krijgt het geheel een zeer hanteerbaar, praktisch karakter.

Destijds zijn de drie teksten geschreven in het Arabisch. De Nederlandse vertaling is van Cilia ter Horst. Zij draagt goede herinneringen aan pater Frans en hun contact in Syrië. ‘Frans sprak de taal van zijn naaste’, schrijft Ter Horst in haar inleiding. Ongetwijfeld zal dit Van der Lugts grote kwaliteit zijn geweest. Als je Wie ben jij, o liefde leest, valt nog meer op: zijn vertrouwen op innerlijke kracht, maar ook het belang van geloven voor het leven hier en nu.

Geloof en psychoanalyse

Het christelijk geloof combineert Van der Lugt met zijn gedegen kennis van de psychoanalyse en doet dit op een begrijpelijke, aansprekende manier. Een casus in het boek gaat over Jamiel. Deze jongen heeft slechte ervaringen met de liefde. Zijn verloofde Rajaa heeft hem verlaten en is een relatie aangegaan met een andere jongen. Hij voelt zich verraden. Gaandeweg leert hij echter om zijn tekortkomingen onder ogen te zien en er niet voor weg te lopen.

Van der Lugt trekt hier een heldere conclusie: ‘Een van de grootste successen van de mens is het vinden van een bron in zichzelf die hem helpt zijn mislukkingen te accepteren en de oversteek naar nieuw leven te maken.’ Je kunt meer dan aanvankelijk voor mogelijk gehouden.

Duidelijk is pater Frans een intellectueel is, maar bepaald geen kamergeleerde. Met al zijn vermogens zet hij zich in voor medemensen, voor een andere, mooiere wereld. Zijn kundigheid, niet alleen als theoloog, maar ook als psychoanalist komt hierbij van pas. Op die manier heeft hij bij anderen kwaliteiten naar boven gehaald waar zij zichzelf nooit van bewust zijn geweest.

Anekdotes

Graag vertelt Van der Lugt anekdotes. Ooit bevond hij zich in de natuur. Het was schitterend om hem heen. Alleen besefte hij op een gegeven moment daar totaal geen oog voor te hebben. Met zijn hoofd zat hij heel ergens anders. Al die omringende schoonheid stond op een tweede plaats. Dit realiseerde hij zich en: ‘Ik stopte met denken en plannen en ik gaf mezelf over aan de stilte die mij omhulde om in mijn dieptes af te dalen.’

Het geloof is niet een theorie, maar een levende werkelijkheid die zich toont in het dagelijks bestaan. Het ‘lawaai van ons denken’ afleggen, daartoe roept Van der Lugt op. Zo leren we oprecht te luisteren en kan het komen tot authentieke ontmoetingen. Met de natuur en bovenal met medemensen en God.

Voor Van der Lugt biedt Jezus daarbij inspiratie: ‘Hij laat God een bron zijn in zijn leven met de anderen.’ Christus is het ultieme voorbeeld van hoe met de wereld om te gaan: ‘Als een goede herder wil hij dat de mensen uit de schuur van de mislukking, de dood en de zonde komen om de weide van de liefde te betreden.’ Tot het einde toe heeft Van der Lugt Jezus hierin nagevolgd, vooral gezien de vasthoudende betrokkenheid op Syrië.

Nauwelijks valt het boek los te zien van de vreselijke oorlog in dit land en wat er vijf jaar geleden met pater Frans is gebeurd. Zo ontstaat er een schrijnend beeld. Alles bij elkaar levert Wie ben jij, o liefde een buitengewoon confronterende leeservaring op.

Wie ben jij, o liefde. Verzameld werk van pater Frans. Frans van der Lugt. KokBoekencentrum, 19,99 euro.