Echt waar?

Even stilstaan
Gabriël Anthonio

Er zijn van die verhalen die anderen de wenkbrauwen doen optrekken. Het verhaal wordt met energie en plezier door iemand ingezet. Er wordt gelachen, maar dan komt de dodelijke reactie waardoor iedereen stilvalt. ‘Nee, echt waar? Is dat echt gebeurd?’

De verhalenverteller kan dan in de valkuil stappen door het verhaal te verdedigen. De aandacht gaat dan uit naar of het verhaal wel of niet waar is. De inspiratie, de emotie of de humor zijn verdwenen. De verhalenverteller wordt overhoord of hij of zij wel de waarheid spreekt of niet overdrijft, Een andere reactie is dat de verhalenverteller gekrenkt reageert: „Nou ik zal nog eens wat leuks vertellen, jullie geloven me toch niet.”

Ook hier zijn de inspiratie, de emotie of de humor verdwenen. Jammer. Verhalen gaan niet over waar of niet waar, maar vaak over een perspectief. Hoe iemand iets heeft waargenomen, gezien en geïnterpreteerd. Verhalen zeggen dus vaak veel over een gebeurtenis, maar ook over de verteller zelf.

Gouden munt

Het is warm in de collegezaal. Ondanks de kou buiten schijnt een sterke zonnestraal door het raam naar binnen. De studenten hebben rode wangen. Sommigen gapen, lurken aan een fles water of knabbelen op een rijstcracker. Na mijn inleiding over story telling, de kracht van verhalen en vertellen en onderzoek doen via verhalen, zal Tim een presentatie houden. De groep is verbaasd dat Tim geen presentatie, geen dia’s of filmpje heeft meegenomen. Tim loopt eerst wat heen en weer voor de groep. De spanning stijgt. Wat zal Tim te vertellen hebben over dit onderwerp? Dan haalt hij een munt tevoorschijn. Een glimmende gouden munt.

„Ik ga jullie het verhaal van deze munt vertellen.” Hij legt de munt voor zich op tafel neer. Alle ogen zijn gericht op de glimmende munt, die steeds groter lijkt te worden door de weerkaatsing van het zonlicht. „Ik ga natuurlijk niet zeggen waar ik deze munt heb gevonden, maar zal wel het verhaal vertellen. Ik hoop een goed verhaal, want daar gaat dit college over. Ik ben al een tijdje met twee vrienden met metaaldetectors voorwerpen aan het zoeken. We vinden van alles. Stukken metaal, knopen van uniformen uit de oorlog, hulzen van kogels, maar ook deze Franse gouden munt. Het is een soort verslaving. We moeten, ja moeten, elke zaterdag eropuit. Het is een soort gokken, iedere keer vind je wat anders. Meestal niets van waarde, maar soms wel. Deze munt is een paar duizend euro waard. Ze worden zelden in Noord-Nederland gevonden. Misschien uit de veertiende eeuw, maar dat zoeken we nog uit. Willen jullie weten hoe het ging? Nou, ik liep daar dus met mijn vrienden op dat maisveld. We hadden alleen wat stukjes schroot gevonden en een gesp, van een moderne riem. Niets van waarde dus. En ineens zag ik een haas wegschieten. Ik loop naar dat holletje in het veld toe om te kijken hoe dat eruitziet. Niets bijzonders, een kuiltje met wat hazenhaartjes op de bodem. Onbewust zet ik mijn detector erop. En die geeft signaal, en hoe. Voorzichtig woelen we de grond om en daar vind ik deze munt. Het is alsof deze haas de munten heeft bewaakt en mij ernaartoe heeft gelokt.”
„Wat vinden jullie van mijn verhaal?” Niemand reageert op deze vraag. Een studente steekt haar hand op. „Eh, Tim vertel eens. Is dit echt gebeurd?” „Nee joh”, roept een ander. „Al het is maar een verhaal, hazen bewaken geen munten.” Gelach. „Toch, Tim?”

„‚Nee, ik ga niet zeggen of het waar is. Het gaat erom dat jullie het verhaal beoordelen. Wat vinden jullie van het verhaal?”

Boeiend

„Nou, best wel boeiend”, probeert iemand voorzichtig. „Je ziet het op de een of andere manier voor je.”

Opnieuw graait Tim opzichtig in zijn broekzak. „En nu? Wie gelooft nu dat het verhaal waar is?” Hij legt een tweede gouden munt naast de eerste.

„Nee, Tim, nu ga je te ver”, roept een van de studenten. „Leuk verhaal, maar nu wordt het ongeloofwaardig. Een haas die op een munt ligt? Eén munt oké, maar twee is te veel.”

In beweging

Tim buigt zijn hoofd. Dan haalt hij uit een mapje een krantenartikel tevoorschijn. Een foto van de twee munten, en de locatie wordt genoemd. „Zie je wel, het is wel waar”, roept een student die lang en ademloos heeft geluisterd. Tim vraagt nog even de aandacht. „Wie wil mee, volgende week zaterdag een keer met de detector op pad?” Zeker tien studenten steken hun hand op. „Mijn doel is bereikt”, stelt Tim. „Een goed verhaal zet mensen in beweging. Het gaat er niet om of het echt is gebeurd.”

Ik knik instemmend, maar na afloop van het college vraag ik Tim of het verhaal echt klopt. Tim haalt zijn schouders op. „Dat maakt toch niet uit? Komt u de volgende keer ook mee?”

De verleiding is groot, maar ik blijf zaterdag toch maar thuis. Ik moet nog een verhaal voor de krant schrijven met als titel ‘Echt waar?’

Gabriël Anthonio is bestuurder bij Verslavingszorg Noord Nederland en bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.