Aan de andere oever

Tamarah Benima

Als er een joods huwelijk is, wordt er een contract opgesteld, de zogeheten ketoeba. Daarin staat wat de bruid mee krijgt als het huwelijk wordt ontbonden (in ieder geval wat zij zelf heeft ingebracht). Een joods huwelijk is geen sacrament. Als je wilt dat jouw huwelijk ‘heilig’ is, dan moet je het zelf heilig maken.

Een joods huwelijk is een overeenkomst tussen twee partijen. Om het een zakelijke overeenkomst te noemen gaat te ver, maar de opbouw van een huishouden staat voorop; de romantiek komt later wel. Dat zie je het best bij de gearrangeerde huwelijken zoals bij ultra-orthodoxe Joden. Een huwbaar meisje en een huwbare jongeman (of vrouw en man) ontmoeten elkaar, het klikt, ze trouwen, het klikt niet, ze trouwen niet. Pas na het trouwen ontstaat de liefde.

Is er eigenlijk een ketoeba voor landen die toetreden tot de Europese Unie? Een contract vooraf over wat de voorwaarden zijn als een land weer uit de EU wil? Gezien de brexit moet de conclusie zijn: nee. EU-toetreding lijkt wel een katholiek huwelijk, waaruit geen ontsnappen mogelijk is. Huiselijk geweld, alcoholisme, totaal niet bij elkaar passen: niets is reden tot echtscheiding. Is het toeval dat met name de van huis uit katholieke Fransen de toetreding van de Anglicaans-protestantse Engelsen twaalf jaar hebben tegengehouden, en dat diezelfde Fransen nu niets willen weten van uitstel van de brexit?

Maar de andere (van huis uit) katholieke EU’ers dan? De een miljoen Polen die zich in Engeland hebben gevestigd, en de Poolse regering die niets liever wil dan dat zij terugkomen om de economie te versterken? Frankrijk stuurt aan op een harde brexit, Polen op een zachte.

Invoer- en uitvoerrechten

Behalve over rechten van EU-burgers en nog vele andere onderwerpen, gaat de brexit ook over invoer- en uitvoerrechten. Misschien blijft Engeland wel in een zogeheten douane-unie. De parallel met een kleine twee eeuwen geleden biedt zich aan. Toen wist Pruisen de hegemonie over de Duits-sprekende staten te veroveren op Oostenrijk. Dat deed het door langzaam, maar gestaag een douane-unie te bouwen tussen de afzonderlijke Duitse staten. De Zollverein kwam er in 1842. (Uiteindelijk bleek die de basis voor de vorming van het samengesmolten Duitse Keizerrijk in 1871). Douane-unies waren de basis voor politieke machtsconcentraties, in het midden van de negentiende eeuw. In 1841 wisten de Fransen te voorkomen dat België zich aansloot bij een douane-unie tussen Engeland en Oostenrijk. Als je erover leest, lijkt het alsof je over de uiteenspattende brexit-onderhandelingen leest. De centralistische tendensen van Frankrijk en Duitsland zijn nog net zo springlevend als toen, en de krachten die niets van centralistische politiek moeten hebben, bijvoorbeeld Engeland, ook. De breuklijnen liggen zó diep en gaan zo ver terug, dat het vreemd, onhandig en onverstandig is dat daar zo bitter weinig over wordt gesproken in media en politiek.

De EU is geen huwelijk waarbij de liefde wel zal opbloeien na de toetreding. Een bruid en een bruidegom hebben genoeg uren samen om aan de liefde te werken, met staten, volkeren en politici kunnen er nooit uren genoeg zijn. De brexit is een vechtscheiding geworden. Of, om een ander beeld te gebruiken in de Pesachtijd, een verwoestende Exodus uit Egypte. Het Kanaal lijkt een beetje op de Rietzee. De brexiteers willen niets liever dan een bestaan op de andere, goede, oever. Berooid of niet, niets beters dan ontsnapt te zijn aan farao Jean-Claude Juncker en diens generaals als Guy Verhofstadt en Frans Timmermans. De brexit-voorstanders zijn geen slaven, maar ze ervaren zich zo, gevangen gehouden in een ongewenst huwelijk. Dat is deels overdreven, maar mijn sympathie hebben ze.