Gevaarlijke gekken zullen er altijd blijven

Tamarah Benima

‘Justitiabele’ is ministerieel jargon voor verdachten, veroordeelden, en illegale of aan de grens geweigerde vreemdelingen. Ze kunnen jong of volwassen zijn, gestoord zijn of niet, en tbs hebben of niet. Per jaar zijn er 37.500 nieuwe (!) justitiabelen, vermeldt de website van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Op een willekeurige dag zit iets meer dan een kwart van hen, rond 10.000, daadwerkelijk vast in een huis van bewaring, gevangenis, tbs-instelling of detentiecentrum. De anderen – zo’n 27.500 ‘nieuwe’ verdachten, veroordeelden of ongewenste vreemdelingen en tienduizenden ‘oude’ – lopen dus vrij rond. Op een willekeurige dag.

Ik zocht naar cijfers naar aanleiding van de aanslag door Gökmen T. Uit de berichtgeving rondom T. bleek namelijk dat er 15.000 mensen zoals T. zijn, die in de gaten moeten worden gehouden. Bijvoorbeeld door de Reclassering. Die heeft tweeduizend medewerkers. Zij moeten zich niet alleen bekommeren om de vrij rondlopende ‘oude’ en ‘nieuwe’ justitiabelen, maar ook om die 10.000 die wel ‘binnen’ zitten. Dat is natuurlijk onmogelijk. Tel daarbij de jeugdzorg die al jaren slecht functioneert, de politie die op cruciale momenten zit te slapen, de rechters die overbelast zijn en bevangen lijken door naïviteit, de gevangenisdirecteuren en bewakers die te maken hebben met een eindeloze stroom justitiabelen, de therapeuten en persoonlijkheidsonderzoekers die kennelijk ondeugdelijk diagnostisch materiaal hebben, en al die andere medewerkers die op de een of andere manier bij de rechtspraak betrokken zijn – en je weet dat het af en toe gruwelijk mis moet gaan.

Vanuit het gezichtspunt van al die justitiemedewerkers gaat het inderdaad om incidenten als een tbs’er iemand afslacht, of als een verkrachter-inbreker-overvaller op vrije voeten, zoals T., opeens de geest van Allah krijgt en een aanslag pleegt. Die tienduizenden die niet vast zitten, maken zich immers niet schuldig aan het grove geweld dat een psychopaat als Michael P. gebruikte. En sommige andere tbs’ers met ‘vrijheden’ (jargon voor ‘geen toezicht of begeleiding’) keren weliswaar niet terug van hun verlof, maar alla, als die niet weer aan het verkrachten, stelen of moorden slaan, haalt ‘het apparaat’ dat hun in bedwang moet houden, opgelucht adem. Van Gökmen T. werd meteen door buren, kennissen en een ex gemeld dat het een psychopaat is. Van Michael P. was dat zelfs bij de instelling en zijn behandelaars niet duidelijk. Psychopaten zijn ook niet altijd gemakkelijk te herkennen.

Snelle impuls

1 procent van de bevolking is psychopaat. Daarnaast heeft nog eens 4 procent van de bevolking een anti-sociale stoornis. (Soms overlapt het). Dat zijn samen zo’n 850.000 mensen. Dat zijn niet allemaal Gökmen T.’s of Michael P’s. Maar de snelle impuls tot gewelddadigheid hoort wel bij hun stoornis. (Al zijn er psychopaten die ceo van grote bedrijven of top-politicus worden, onder andere vanwege hun koelbloedigheid en vaak hoge intelligentie). Onder die 850.000 zijn oneindig veel meer doodenge types dan er in onze tbs-klinieken en gevangenissen vast zitten. Vast zouden moeten zitten! Maar hoezeer Sander Dekker ook door het stof gaat, en hoezeer het parlement luidkeels van alles eist, veranderd beleid kán gewoon niet. Een tbs’er kost ruim 500 euro per dag, andere justitiabelen tussen de 200 en 600 euro.

Als een substantieel deel van de gevaarlijke gekken onder die tienduizenden vrij rondlopenden alsnog worden vastgezet, blijft er geen cent over voor de klimaattransitie, de ouderenzorg, het onderwijs of het onderhoud van wegen, bruggen en viaducten. Er zullen dus gruwelijke ‘incidenten’ blijven plaatsvinden. En het toeval bepaalt wie daar de ernstig verwonde of dodelijke slachtoffers van zullen zijn.