Hoe groeiend rechts het beleid linkser maakt

De Haagse week
Henk van der Laan

Voorspellingen doen over de politiek is vaak koffiedik kijken, en toch hoef je geen orakel te zijn om zeker te weten dat Thierry Baudets Forum voor Democratie het op 20 maart goed gaat doen. Dat betekent automatisch dat er in de Eerste Kamer naast de PVV nog een partij van enige omvang rechts van de VVD komt. Neem daarbij dat GroenLinks onder leiding van Jesse Klaver wel op de weg omhoog gaat, maar niet het ineenzakken van de PvdA compenseert en je zou bijna zeggen dat dit land rechts afslaat.

En toch is dat niet zo. Sterker: hoe groter PVV en Forum worden, hoe linkser het kabinetsbeleid gaat worden.

Even terug naar de jaren zeventig. De PvdA had zich van de sociaaldemocratische middenpartij van Drees en Burger onder leiding van jonge partijleden omgevormd tot een linkse actiepartij. In plaats van samenwerken met de christelijke partijen moest de confrontatie opgezocht worden. Deze polarisatietactiek moest voor helderheid zorgen: geen gemodder met compromissen in het midden maar links tegen rechts. Dit leverde de PvdA veel kiezers op, partijleider Joop den Uyl was razend populair. Er was alleen een probleem, de geharnaste gepolariseerde aanpak en de onwankelbare overtuiging in het eigen gelijk verwijderde de partij van anderen. Een keer was het geprobeerd, maar in het kabinet-Den Uyl werd veel gediscussieerd maar er kwam weinig beleid uit. Daarna was het CDA, en zeker partijleider Dries van Agt, zo murw gebeukt door de PvdA dat een nieuwe poging tot een coalitie mislukte. De PvdA, de grootste partij in de Tweede Kamer, belandde in 1977 in de oppositie. Dat overkwam Den Uyl in 1986 nog een keer.

Wat de PvdA in de jaren zeventig en tachtig overkwam is de PVV tussen 2010 en 2012 gebeurd. Na een grote verkiezingswinst kwam er regeringssamenwerking, met VVD en CDA, maar na anderhalf jaar trok de PVV de stekker er uit. Sindsdien willen VVD en CDA niet meer met de PVV samenwerken – om inhoudelijke redenen en vanuit het oogpunt van politiek-bestuurlijke betrouwbaarheid.

Afkeer

Hetzelfde gebeurt ook met Baudet. Met zijn openlijke en neerbuigende afkeer van de huidige politiek maakt hij weinig vrienden. Hij kan wel zeggen open te staan voor samenwerken, maar als hij dan het aftreden van drie bewindspersonen (Ollongren, Harbers en Wiebes) er voor terug eist, weet je dat de regeringscoalitie hier niet op ingaat. Bovendien: Forum is een partij zonder enige bestuurservaring en zonder stevig partijkader. Met dergelijke partijen besturen is een groot risico. Dat weten VVD en CDA nog van hun 87 dagen durende LPF-avontuur in 2002.

Kortom, VVD en CDA gaan nooit in zee met de PVV en de kans dat ze dat wel met Forum doen is klein. Daar komt bij dat de groei van PVV en Forum ten koste gaat van VVD en CDA. Dus wanneer deze partijen met andere partijen moeten samenwerken, zullen ze niet naar Wilders en Baudet kijken, maar naar partijen waarvan ze weten dat er wel compromissen mee gemaakt kunnen worden: GroenLinks en PvdA.

‘Stem Thierry, dan krijg je Jesse’, het zou best een goede VVD-slogan geweest kunnen zijn.