Erfbelasting kan ongelijkheid in vermogen verminderen

Pieter Anko de Vries

De vermogensongelijkheid in Nederland is in vergelijking met andere welvarende landen groot. Aanpassing van de erfbelasting lijkt een makkelijk middel om daar wat aan te doen.

De kloof tussen mensen aan de bovenkant en aan de onderkant van de samenleving is de afgelopen decennia gegroeid, betoogde D66-fractievoorzitter Rob Jetten deze week in een lezing ter ere van de negentiende-eeuwse links-liberale politicus Arnold Kerdijk. Welgestelden schenken volgens Jetten hun kinderen moeiteloos tonnen en geven hen zo ,,een voorsprong in het leven”. Zij hebben meer kansen dan kinderen die het minder getroffen hebben, en dat zit Jetten dwars, zo liet hij weten. Hij wil dat niet afkomst, maar verdienste telt.

Maar klopt het wel dat het verschil in vermogen (niet te verwarren met inkomensverschillen) in Nederland toeneemt? In het boek Voor wie is de erfenis? van een aantal wetenschappers van onder meer de Universiteit van Amsterdam komt naar voren dat het minder simpel ligt dan Jetten het voorstelt.

De ongelijkheid in vermogens en de vermogensgroei van mensen die toch al veel kapitaal hebben is een aantal jaren geleden op de kaart gezet door Thomas Piketty. Door de decennia heen worden volgens hem toch al vermogenden steeds vermogender en de kloof met degenen die niet over kapitaal beschikken wordt groter.

Onderbelicht

De rol van erfenissen in de toename van vermogen is in de discussie wat onderbelicht gebleven. Je zou denken dat het verschil in vermogensongelijkheid door erfenissen jaarlijks wordt vergroot, maar dat klopt voor Nederland niet, schrijft onderzoeker Wiemer Salverda in zijn bijdrage aan de bundel. De verschillen blijven ongeveer gelijk, maar de bestaande ongelijkheid wordt wel overgedragen naar de volgende generatie.

Nederland lijkt een egalitaire samenleving maar de rijkste 10 procent van de particuliere huishoudens heeft 66 procent van het totale vermogen in handen (1 januari 2016). De resterende 90 procent van de huishoudens beschikt dus slechts over een derde van het totale vermogen. De vermogensverdeling in ons land is daarmee zeer ongelijk, ook in vergelijking met andere rijke landen als de VS en Zwitserland.

Sterftaks

De hoogte van de erfbelasting kan een rol spelen bij het verminderen van de vermogensverschillen. Maar dit is in ons land niet een populair onderwerp. De VVD vindt het een onrechtvaardige belasting en noemt het ‘sterftaks’. Ook het CDA zit niet te wachten op vermogenspolitiek via de erfbelasting. Sommige linkse partijen zien het verzwaren van de erfbelasting wel zitten. En nu heeft ook D66 bij monde van Jetten zich geroerd in het ongelijkheidsdebat.

Op dit moment gaat jaarlijks 11 procent van de Nederlandse erfenissen (14-15 miljard euro ) naar de Belastingdienst (1,5 miljard). Terwijl de belasting- en premie-inkomsten uit arbeid 57,5 procent zijn (op Zweden na de hoogste in Europa). Als je echt werk wilt maken van het voornemen om arbeid goedkoper te maken, zou verhoging van de erfbelasting te overwegen zijn om een verlaging van belasting op arbeid te kunnen betalen. De erfbelasting is een efficiënte manier voor de staat om geld binnen te krijgen. En ja, een erfenis zou je kunnen zien als inkomen waar je niets voor hebt hoeven doen.

Voor wie is de erfenis? Paul de Beer e.a. Van Gennep, 19,99 euro