Broeder Dick legde de contacten met vervolgde christenen in Oost-Europa

Jan Auke Brink

Bijbelsmokkelaar Dick Langeveld, bekend als ‘broeder Dick’, is woensdag 23 januari op 95-jarige leeftijd overleden. Tijdens de Koude Oorlog werkte hij voor Open Doors in Oost-Europa: ,,Zonder hem hadden we het niet zo goed kunnen doen.”

Hij was echt een Geloofsheld, met een hoofdletter G”, typeert Klaas Muurling van Open Doors Dick Langeveld. ,,Hij was een tussenpersoon tussen ons kantoor en de contactpersonen in Oost-Europa. Hij voelde mensen goed aan en ontwikkelde echt een vertrouwensband.”

Langeveld begon zijn werkzaamheden voor Open Doors in 1969. Hij smokkelde zelf niet heel veel bijbels naar het communistische Oost-Europa, maar hij bereidde de smokkeltochten van andere minutieus voor. ,,Ik denk dat hij van 1970 tot 2003 ieder jaar wel twee maanden achter het IJzeren Gordijn verbleef”, schat Ben Hobrink.

Levensverhaal

Samen met Langeveld publiceerde Hobrink in 2012 het boek Undercover voor God, een bewerking van het boek Broeder Dick uit 2005, waarin Langevelds levensverhaal wordt verteld. De Open Doors-vrijwilligers die de bijbels smokkelden kregen hun instructies van Langeveld, als hij weer terug in Nederland was. ,,Hij legde ons precies uit waar we moesten zijn: in welk dorp, bij welk huis, hoe onze contactpersoon er uit zag en welke route we moesten lopen om daar te komen”, herinnert bijbelsmokkelaar Piet Hollander uit Leeuwarden zich. ,,Dat moesten we uit ons hoofd leren, want we mochten geen geschreven aanwijzingen mee. Hij bereidde dat heel goed voor; hij heeft nooit een fout gemaakt.”

Eenmaal op het adres van de contactpersoon aangekomen spraken alle bijbelsmokkelaars dezelfde geheime zin uit: ,,De groeten van broeder Dick uit Holland.” Muurling, Hobrink en Hollander benadrukken dat dan meteen een grote glimlach op het gezicht van de andere partij verscheen: de mensen reageerden open, nodigden de smokkelaar uit voor de maaltijd of een overnachting. Muurling: ,,Broeder Dick was duidelijk iemand die ze vertrouwden.”

In de boeken met zijn levensverhaal vertelt Langeveld dat hij Open Doors in 1958 leerde kennen door een toespraak van oprichter Anne van der Bijl in Stadskanaal, over het lijden van de Kerk achter het IJzeren Gordijn. ‘We raakten bevriend. Dat ik hetzelfde werk zou gaan doen, had ik nooit verwacht, maar God leidde me op deze nieuwe weg. Ik had geen tijd, maar Hij zorgde dat ik vervroegd met pensioen kon gaan. Ik was niet bekwaam, maar Hij maakte me bekwaam, zoals Hij mensen in de Bijbel ook bekwaam maakte.’

Dekmantel

Al sinds zijn jeugd kampte Langeveld met een slechte gezondheid, zijn vader wilde graag dat hij timmerman zou worden, maar dat raadde een arts af: ‘Lichamelijk werk kan hij niet aan, zei de arts. Dus ging ik naar de hbs en leerde daar de talen die later zo belangrijk voor mij werden’, schreef hij.

,,Hij wilde graag bioloog worden”, vertelt Hobrink. ,,Maar in de jaren na de Tweede Wereldoorlog kon hij niet naar de universiteit. Op zijn reizen deed hij wel altijd alsof hij bioloog was, dat gebruikte hij als dekmantel. Dan zocht hij plantjes en diertjes voordat hij de grens overging. En hij had ook vaak dieren op sterk water bij zich, vooral vrouwelijke douaniers lieten zich daardoor afschrikken.”

Eerst beperkten Langevelds werkzaamheden voor Open Doors zich tot het meenemen van evangelisatiefolders op vakantie, maar vanaf 1970 zijn hij en zijn vrouw bijbels gaan smokkelen. Al gauw kreeg hij de opdracht de bijbelnood in de landen achter het IJzeren Gordijn te inventariseren. Dat was geen ongevaarlijk werk, de geheime politie zat hem geregeld op de hielen – met name de Securitate in Roemenië. Muurling herinnert zich een verhaal van Langeveld over een keer dat hij achtervolgd werd: ,,Hij wist de politie op wonderlijke wijze af te schudden. Met kloppend hart kwam hij op een veilige plek bij een broeder aan, waarop die zei: ‘Je bent nu werkelijk een van ons’. Broeder Dick heeft de vervolging aan den lijve ondervonden.”

Reis

Tot 2003 heeft Langeveld zijn werkzaamheden in Oost-Europa voortgezet, hij was toen inmiddels tachtig jaar oud. In het voorwoord van de eerste editie van het boek Broeder Dick in 2005 blikte Open Doorsoprichter Van der Bijl al vooruit op de dood: ‘Dan gaan we aan onze laatste en grootste reis beginnen. Paspoort en visum hebben we al klaar. Alle reizen vooraf zijn een mooie voorbereiding geweest voor die laatste reis. In elk geval maken we een heleboel mooie reünies mee als we straks aangekomen zijn!’

Dick Langeveld is woensdag 30 januari in besloten kring begraven.