Oud en nieuw, ventiel van opgekropte driften

De Haagse week
Henk van der Laan

Na de Scheveningse vuurregen wijst weliswaar iedereen naar iedereen, maar voor de fik in de 47 meter hoge stapel pallets ging, werd er vooral positief gesproken over de vuurstapelwedstrijd tussen Scheveningen en Duindorp. Dat komt omdat het ooit bedacht is als oplossing van een geweldsprobleem.

De wedijver van Haagse straten en wijken om elkaars kerstbomen te rausen voor vreugdevuren op oudejaarsavond liep in de jaren vijftig al uit op straatgevechten. In de jaren zeventig en tachtig liep het helemaal uit de hand: overal in de stad werd onderling geknokt om brandbaar spul. En alles ging in de fik: kerstbomen, autobanden, pallets en de Datsun van ome Rinus. In 1985 was de schade drie miljoen gulden (dat is nu ongeveer 2,5 miljoen euro) en waren er 35 gewonden, onder wie ook politieagenten.

De politie probeerde het eerst met de harde aanpak – in 1960 stierf een Hagenees na een ME-charge met de blanke sabel – maar kwam na 1985 tot de conclusie dat het knokken met de ME eerder onderdeel was van de traditie dan de oplossing. Daarom werd toegezegd dat op sommige plekken onder toezicht vreugdevuren gemaakt mochten worden. Wie zich daar niet aan hield, kreeg een straatverbod. Het geweld en de schade daalde in de jaren zienderogen. Uiteindelijk bleven er vanaf de jaren negentig nog maar twee strandvuren over.

Meeveren

Dit Haagse beleid is een voorbeeld van de typisch Nederlandse bestuursstijl om mee te veren met problemen door te reguleren en gedogen. De Haagse vrije jongens mochten vrij zijn, maar wel binnen de gestelde kaders.

Dat kaders stellen aan vrij gedrag wordt ook wel betuttelend gevonden. Veel burgers willen niet dat de overheid gaat vertellen wat hij in zijn vrije tijd doet – zie de kritiek op het Preventieakkoord. Maar als er iets mis gaat, dan wijst iedereen naar de overheid: die had dat moeten voorkomen!

Het is wat de criminoloog Hans Boutellier de veiligheidsparadox noemt: burgers willen zich maximaal individueel ontplooien, tegelijk eisen zij van de overheid maximale veiligheid. Boutellier neemt als voorbeeld bungeejumpen: daarbij zoeken mensen naar de ultieme kick door van een brug te springen, maar wel met een door overheidsnormen goedgekeurd elastiek aan hun enkels.

Beschavingsproces

Een samenleving waarin het dagelijks leven steeds meer gereguleerd wordt – door de overheid, maar ook door onszelf via ongeschreven regels – leidt tot een beschavingsproces waarbij het wilde, tribale en gewelddadige langzaam uit ons leven verdwijnt, waardoor we sneller geschokt zijn als iets fout gaat. Zo is vechten steeds minder geaccepteerd, terwijl Pietje Bell vroeger van zijn vader niet mocht thuis komen zonder blauw oog.

Tegelijk moeten al die opgekropte masculiene driften er een keer uitkomen, en dan dient oud en nieuw als ventiel. De oudejaarsnacht is sinds mensenheugenis een grimmige variant van carnaval: een moment in het jaar waar burgers de macht over de straat over nemen.

We zijn minder beschaafd dan we denken. Je kan het onbeschaafde wel wegstoppen, maar het komt er toch een keer uit. Dan kan je maar beter een alternatief bieden. Den Haag zou wel gek zijn om te stoppen met de strandvuren. Voor je het weet ligt op 31 december de Nissan van ome Rinus weer op z’n kant.