Democratie onder druk: hoe kunnen christelijke waarden helpen?

Pieter Anko de Vries

De democratie als staatsvorm staat wereldwijd onder druk. De ChristenUnie denkt na over hoe bedreigingen vanuit een christelijk fundament kunnen worden gepareerd.

De laatste tijd verschijnt een toenemende stroom aan boeken en analyses over de problemen waarmee democratieën wereldwijd worstelen. Autocratische leiders als Viktor Orbán in Hongarije en Recep Tayyip Erdogan in Turkije (en vele anderen) laten zien dat democratische stelsels kwetsbaar kunnen zijn. Met (soms maar net voldoende) volkssteun kunnen belangrijke rechtsstatelijke waarden en checks and balances aan de kant worden gezet.

Binnen de ChristenUnie leven zorgen over het lot van de democratie, zo blijkt uit het jongste nummer van Groen, het tijdschrift van het wetenschappelijk instituut van de partij. Het huidige ideologische geweten van de ChristenUnie, fractievoorzitter in de Eerste Kamer en hoogleraar Christelijke Identiteit aan de Theologische Universiteit Kampen prof. dr. Roel Kuiper, zegt dat technocratische aanpassingen niet zullen helpen om de democratie te redden.

Vertrouwen

Hij wijst erop dat een cultuur van vertrouwen nodig is. Een moreel fundament: de wil om het goede te zoeken voor allen en niet het eigenbelang voorop te stellen. Dit is de christelijke basis die historisch gezien ten grondslag ligt aan vele democratieën. En het secularisatieproces is een van de achtergronden die de democratie bedreigen. Hij formuleert het zo: ‘Het bederf van de democratie begint daar waar ze wordt gezien en beleefd als voertuig voor eigenbelang. Een liberale democratie die waarden en overtuiging uit het publieke domein weg wil poetsen, zet hier de deur voor open’.

Dan wordt niet, zoals Jeremia in het Oude Testament schrijft (29:7) ‘de vrede en de welvaart van de stad gezocht’, maar het politieke beeld gevormd door conflicterende groepen burgers die in een machtsstrijd zijn verwikkeld. Het systeem moet zich volgens Kuiper met andere woorden leren openen naar waarden die het systeem gezond houden.

Actualiteitswaarde

En hier ligt een belangrijke opdracht voor christenen. Zij moeten hun leven als christenen leven en tegelijk hun vrijheid gebruiken om te spreken. ‘Het slechtste wat christenen kunnen doen, is zich terugtrekken in hun privésfeer.’ En wat de ChristenUnie betreft: deze partij moet het thema over de waarden van de democratie steeds aan de orde stellen en het er blijvend over hebben.

Dit laatste heeft natuurlijk een grote actualiteitswaarde nu de partij in een regeringscoalitie zit met de liberale kampioenen VVD en D66. Beide partijen houden van wat ze noemen ‘neutraal beleid’ (dat overigens vol zit met eigen geloofsopvattingen) en zien expliciete religieuze overwegingen het liefst verdwijnen achter de voordeur. Waar bovendien de VVD meestal terughoudendheid betracht als het gaat om ‘technocratische’ veranderingen van het democratisch stelsel, behoren dit soort door Kuiper bekritiseerde ‘reddingsmiddelen’ van de democratie voor D66 nog altijd tot de kroonjuwelen.

De Commissie-Remkes heeft onlangs voorstellen gedaan voor staatkundige aanpassingen van ons parlementaire stelsel. Het is interessant om de handel en wandel van de ChristenUnie bij de uitwerking ervan nauwlettend te volgen.