‘Data-hogepriesters’ versus de Tenach: waarom Bijbelverhalen er toe doen

Lodewijk Born

We leven in een wereld waarin mensen in een burn-out raken omdat ze niet kunnen voldoen aan de onechte identiteit die ze van zichzelf geschetst hebben op sociale media. ‘Data-hogepriesters’ hebben de macht over ons. Theologen hebben echter goud in handen om er wat aan te doen.

Het pleidooi klonk gisteren in de doopsgezinde kerk in Leeuwarden. Daar hield het Fries Godgeleerd Gezelschap (FGG) een openbare studiedag rond het thema ‘Zingeving voor mensen van nu, geïnspireerd door de Bijbel van toen’. Het FGG werd deze maand precies 180 jaar geleden opgericht en houdt een lange traditie van theologiestudie in ere. Het gremium heeft een vaste samenstelling van 25 theologen uit Friesland, maar de openbare studiedagen zijn breder toegankelijk – en ook nadrukkelijk bedoeld om te laten zien dat Bijbels-theologische thema’s iedereen aangaan.

Wie dat als geen ander weet, uit ervaring, was de spreker van gisteren: dr. Ad van Nieuwpoort. De theoloog die succesvolle Bijbelklassen op de Zuidas in Amsterdam hield, samen met theoloog Ruben van Zwieten. Bankiers, advocaten en consultants hadden ze onder hun gehoor. Een doelgroep die vaak zonder ballast van een christelijke opvoeding aanschuift en luistert. Erg prettig, aldus Van Nieuwpoort.

Verhalenverteller

De predikant uit Bloemendaal liet via de documentaire Hier ben ik – die in Nederlandse filmhuizen draaide en vorig jaar Kerst op de landelijke televisie werd uitgezonden – zien hoe hij dominee is in deze tijd. Van Nieuwpoort is bovenal een verhalenverteller.

Met als basis de diepere laag, de Schrift, de stem van de hogere, die erin meegaat. Iemand die op die manier ook het verhaal in die ander naar boven wil proberen te krijgen. Wat mensen beweegt, is tegenwoordig niet zomaar aan de oppervlakte te krijgen. Van Nieuwpoort ziet dat de data-isering van ons bestaan ,,een totale vervreemding tot gevolg” heeft. ,,Je bent niet meer jezelf. We zijn onszelf kwijt en lopen daarmee totaal leeg. Het meest alarmerend van deze vaststelling is dat we er eigenlijk nauwelijks wakker van liggen. Er zijn op dit moment maar enkelen die zich hier echt druk over maken. Hoe zou dat komen? Dat komt omdat de data-hogepriesters daar groot belang bij hebben.”

Hoe kan dat ‘bezet gebied’ terug worden veroverd? Van Nieuwpoort: ,,Wat hebben we nodig om van voor af aan te ontdekken waar het om ging in ons leven, als mensen in deze samenleving? Het kon nog wel eens de weg van de verbeelding zijn. Via het oerverhaal van bevrijding, uit de Bijbel.”

Tenach

In de voetsporen van de Nederlandse theoloog H.K. Miskotte moeten we terug naar de Joodse bronnen. De hermeneutische sleutel tot het ‘grote gebouw van de Bijbel’: de verhalen van de Tenach. Door gebruik te maken van de narratieve zeggingskracht ervan.

Hij merkte dit op de Zuidas waar hij met consultants en advocaten die verhalen las. Hoe Egypte niet meer het land was waar de yuppen heengingen om te diepzeeduiken, maar een persoonlijk exodusverhaal werd. Model stond als ‘land van benauwdheid’.

Op die manier kwam hij met hen in gesprek. ,,’Waar zit jij in vast, waar moet jij uit geleid worden?'” Hij zag hoe er vervolgens gekozen werd voor ander werk, of in de bestaande baan dingen anders aangepakt werden. Dat je geliefd bent, goed zo als je bent, je als mens geborgen weet ,,en je vandaar uit op je benen wordt gezet”, is volgens de predikant het allerbelangrijkste om de ander mee te geven.

Vrijmoedig

In de samenleving klinkt dat de klassieke dominee zijn langste tijd gehad heeft, maar niets daarvan, meent Van Nieuwpoort. Meer dan ooit ligt er een taak voor theologen. Door vrijmoedig het gesprek aan te gaan met de yup, maar ook met de boer, de voetbalvader. ,,We hebben schatten aan denktradities. Laten we die inzetten. Bijbelverhalen zetten ons in de modder van het dagelijks bestaan.” Dan kan het zelfs gaan over hoe belangrijk het inbouwen van tijd is om ,,zelf je aardappelen te schillen” in plaats van de voorgekookte aardappelen te laten thuisbezorgen. Doel: ontdekken dat ook díé tijd van ‘rust’ nemen helend is.

De zondagse viering mag, vindt hij, gezien worden als een moment van ‘wekelijks onderhoud’, vergelijkbaar met een apk voor de auto. Een moment waarbij mensen de beleving van ‘nooit in het hier en nu zijn’, kunnen loslaten. Voor de Nederlandse kerk hoopt Van Nieuwpoort dat daar wat meer tegenstem vandaan komt. ,,We zijn een soort van consensuskerk geworden. Bang geworden. Het is tijd om op te staan. We hebben mensen als Michael Curry nodig”, verwees hij naar de bisschop uit de VS die de bevlogen preek hield tijdens het huwelijk van de Britse prins Harry en Meghan Markle, in mei dit jaar.