Waar wetenschap, samenleving en geloof samen komen

Jan Brouwers

Naast twee katholieke universiteiten kent Nederland de Stichting Thomas More. Hier komen wetenschap, samenleving en katholiek geloof bij elkaar. Peter Broeders, de nieuwe directeur van de stichting, vertelt over wat dit concreet inhoudt.

Nederland kent sinds begin vorige eeuw twee katholieke universiteiten, de Radboud Universiteit in Nijmegen en Tilburg University, zij het dat bij beide de katholieke ‘K’ uit hun naam is verdwenen.

Minder bekend is de Stichting Thomas More, die vanuit de katholieke traditie een netwerk wil vormen van studenten, academici en belangstellenden die fundamentele en actuele kwesties bespreken. De stichting is in 2010 ontstaan uit de Radboudstichting, die in 1905 werd opgericht om de emancipatie van de katholieke wetenschapsbeoefening te bevorderen. Peter Broeders (1963) is sinds mei directeur van de stichting.

U werkt bij Stichting Thomas More op wat u noemt ‘het snijvlak van wetenschap, samenleving en geloof’. Komen die drie ook in uw eerdere carrière samen?

,,Ik heb bedrijfseconomie gestudeerd in Tilburg en had grote belangstelling voor maatschappij en politiek. In die tijd ben ik politiek actief geworden binnen de jongerenorganisatie van het CDA, het CDJA. Ik heb me altijd graag willen inzetten voor maatschappelijk relevante organisaties: eerst bij de rijksoverheid, vervolgens bij een advies- en onderzoeksbureau op het gebied van drinkwater en milieu en daarna bij een instituut van de universiteit van Tilburg voor sociaalwetenschappelijk beleidsonderzoek en advies. Dat is die maatschappelijke lijn. Al die organisaties leverden op hun manier een bijdrage aan de maatschappij.”

,,De bisschop van ‘s-Hertogenbosch, mgr. Antoon Hurkmans, vroeg mij in 1999 leiding te gaan geven aan het centrale dienstencentrum van het bisdom. Daar kwamen voor mij twee levenslijnen bij elkaar. Ik heb daar vijftien jaar gewerkt.”

,,De financiële situatie maakte het noodzakelijk dat de organisatie van het bisdomkantoor veel kleiner werd. Ik ging om mij heen kijken en vond een functie als directeur van het Collegium Augustinum Gaesdonck, een Duitse vormingsinstelling met een school en een internaat. Daar heb ik ruim drieënhalf jaar leiding aan gegeven. Die stap had ermee te maken dat ik bij het bisdom ook voor jeugd- en jongerenwerk verantwoordelijkheid had gedragen en een grote belangstelling heb voor vorming.”

,,Bij Thomas More komen wetenschap, samenleving en katholiek geloof bij elkaar. Er zijn activiteiten voor studenten, voor een breder publiek en voor wetenschappers. De stichting is er primair voor jonge mensen die zich in de wetenschap begeven. Daarom hebben we een beurzenprogramma en een programma waar studenten huiskamercolleges bij hoogleraren volgen en waarin ook maatschappij, wetenschap en katholiek geloof samenkomen.”

,,Daarnaast begint er een tweede doelgroep te ontstaan: mensen die al in de wetenschap hun sporen verdiend hebben en belangstelling hebben voor de katholieke traditie, maar van een generatie zijn die daar heel weinig over weet. Dat is ook een interessante doelgroep.”

,,We hebben ook expert seminars waaraan een groter publiek kan deelnemen. Dat kan daar de gedachtevorming en discussie volgen over thema’s die maatschappelijke relevantie hebben. Sinds kort nodigen we daar, naast eigen bijzonder hoogleraren, ook visiting professors voor uit: een mooie vorm om kennis te maken met gerenommeerde buitenlandse wetenschappers uit de katholieke traditie.”

Welke thema’s komen er binnen de stichting aan de orde?

,,Er ligt op dit moment een prioriteit bij het katholiek sociaal denken. Het streven naar consensus katholieke traditie kan een waardevolle rol spelen bij het zoeken naar compromissen. Onlangs was ik bij de terugkomdag van de studenten die deelnamen aan het beurzenprogramma. Daar sprak ook Marcel Becker, docent aan de universiteit in Nijmegen, over katholiek leiderschap. Het verbinden is volgens hem iets typisch katholieks. Daar waar – je chargeert natuurlijk altijd wat – in het protestantisme juist de individuele verantwoordelijkheid wordt benadrukt.”

,,Het verbindende, het onderdeel zijn van een geheel, is een heel sterk element in het katholiek sociaal denken, zeker in een samenleving die steeds individualistischer lijkt te worden. Daarin kan het wetenschappelijk denken vanuit die katholieke traditie een belangrijke rol spelen en daarop zetten we dan ook in.”

,,De katholieke sociale leer is dus op dit moment een belangrijk speerpunt, maar in het beurzenprogramma proberen we de colleges af te stemmen op de belangstelling die een groep heeft. Er is een groep van de nieuwe Jheronimus Academy of Data Science, die zich in het voormalige klooster Mariënburg naast ons kantoor in ‘s-Hertogenbosch bevindt, die belangstelling heeft voor de ethiek van de data science. Privacy heeft alles met ethiek en menselijke waardigheid te maken. Daar kun je dus ook heel interessante huiskamercolleges over organiseren.”

U bekijkt maatschappelijke kwesties vanuit een katholiek perspectief in dialoog met anderen. Hebben de contacten met anderen uw geloof beïnvloed?

,,In de politiek ontmoet je christenen van andere denominaties, meer dan in het katholieke Zuiden waar ik ben opgegroeid. Dat deed mij de vraag stellen wat datgene is dat ons verenigt en wat het eigene aan mijn eigen denominatie is. Ik ging de Bijbel lezen en hield me onder meer de oecumene verenigt en wat het eigene is aan het katholieke.”

,,Dat was de eerste stap. Op dat moment ben ik ook binnen de parochie als lector actief geworden. Als kind heb ik in de vieringen de Bijbelverhalen natuurlijk ook wel meegekregen, maar we hadden niet de mooie protestantse gewoonte om als gezin na het eten uit de Bijbel te lezen.”

,,Het leidde ertoe dat ik, toen ik bij de Inspectie der Rijksfinanciën in Den Haag werkte, naast mijn werk theologie ben gaan studeren. Binnen het grotere geheel van christelijke denominaties is de katholieke kerk mijn plek, zo stelde ik vast. Het is ook de kerk waarin ik geboren en getogen ben en het is mijn spirituele thuis. Uiteindelijk ben ik diaken gewijd.”

In de Rooms-Katholieke Kerk is het ambt van diaken een gewijd ambt, net als dat van priester en bisschop. Wat betekent dat in de praktijk?

,,Als ik protestantse vrienden moet uitleggen wat een diaken binnen de Rooms-Katholieke Kerk is, vergelijk ik het met een dominee die niet kan voorgaan in de avondmaalviering. Dat klopt niet helemaal, maar het geeft voor onze protestantse medechristenen wel goed aan wat het is. Mensen vragen namelijk vaak: wat mag je eigenlijk, maar dat is niet waar het mij omgaat.”

,,Taken zijn: preken, het lezen van het Evangelie tijdens de eucharistieviering, dopen, voorgaan in niet-eucharistische vieringen, ook bij een huwelijk of een uitvaart. Dat is een andere invulling dan in de protestants-christelijke traditie van het diakenambt. Overeenkomsten zijn er ook: accent op zorg voor de zwakkeren in de samenleving, op de randen van de samenleving, op de mensen die het moeilijk hebben.”

,,Als we het hebben over de randen van de samenleving en de kerk, dan kan het ook gaan over het snijvlak van maatschappij en katholiek katholiek geloof. Je inzetten als directeur van een school vind ik ook een manier om het diaconaat in te vullen. Je kunt het diakenambt fulltime vervullen, maar ook naast een beroep of in een beroep. En ik denk dat dit ook past. Een functie zoals deze bij de stichting Thomas More is geen slechte plek voor iemand die diaken is.”

,,Daarnaast bestaat er altijd de mogelijkheid om in een parochie actief te zijn. Dat ben ik op dit moment niet. Nadat ik diaken was gewijd en bij het bisdom werkte, woonde ik met mijn gezin in een dorp in de pastorie. Zo werd ik het aanspreekpunt voor het dagelijks pastoraat. Als er iemand ziek was, probeerde ik daarheen te gaan en ik gaf catechese, totdat het niet meer te combineren was met mijn werk bij het bisdom.”

Hoe is de formele verhouding van de stichting Thomas More tot de Rooms- Katholieke Kerk?

,,De stichting Thomas More is formeel geen kerkelijke instelling, maar er is wel een duidelijke statutaire binding met de Rooms-Katholieke Kerk. De bestuursleden worden bijvoorbeeld door de Nederlandse bisschoppenconferentie benoemd, maar als je pretendeert te werken op het snijvlak van maatschappij, wetenschap en geloof dan ben je in dialoog met anderen, van welke gezindte of politieke richting dan ook.”

,,Iedereen die daar belangstelling voor heeft maakt deel uit van ons netwerk. Het zijn niet alleen katholieken. Iedereen die belangstelling heeft voor de wetenschappelijke traditie die vanuit een katholieke inspiratie wordt beoefend kan naar onze activiteiten komen en kennis nemen van wat wij doen. En dat geldt ook voor mensen met interesse in de betekenis van het katholieke geloof in brede zin voor de maatschappij.”