Adrian Plass verjaagt schaduwen

Tjerk de Reus

Sinds begin jaren negentig het werk van Adrian Plass (1948) in het Nederlands begon te verschijnen, is hij eigenlijk nooit meer weggeweest uit de christelijke boekhandel. Beroemd werd Het bezoek (1992), een van Plass’ eerstelingen, over een bezoek van Jezus aan een hedendaagse christelijke gemeenschap. In 2007 werd het schrijverschap van Plass gevierd in de Week van het Christelijke Boek: zijn boek De schrijversclub verscheen toen als christelijk actieboek.

Humor en kritische zin zijn altijd Plass’ handelsmerk geweest. Hij laat zich kennen als een evangelische gelovige, van Anglicaanse snit, die graag argwanend in de spiegel kijkt.

Plass schreef allerlei typen boeken, van dagboeken tot verhalenbundels en romans. In het laatstgenoemde genre publiceerde hij in 2003 het boek Spoken – Het verhaal van een reünie. Deze roman heeft inmiddels tot een Engelstalige verfilming geleid, Jessica’s gift, met medewerking van het Nederlandse productiebedrijf NEEMA Media.

Later deze maand zal de film in Nederland in première gaan. Tegelijk is ook een nieuwe roman van Plass in vertaling verschenen: De schaduwdokter, vorig jaar in Engeland op de markt gekomen als The Shadow Docter.

Wankel

Hoofdpersoon in de roman is Jack Merton, een man van ergens in de twintig. Hij is iemand met stevige geloofsopvattingen, maar ergens wankelt het in zijn innerlijk. Hij kan de bal van zijn christen-zijn niet meer goed hooghouden. Als hij in het begin van de roman in een kathedraal belandt, vindt hij de sfeer daar ‘verderfelijk magisch’ en hij bedenkt dat kaarslichtjes eigenlijk niet bij een puur en authentiek geloof behoren. Toch steekt hij er eentje aan.

Kort daarna voltrekt zich een stevige wending in zijn leven, als gevolg van een brief die zijn oma hem naliet. Jack had een nauwe band met haar, en na haar dood ontruimt hij het appartement waar zij woonde. Dan treft hij haar brief aan, en leest daar dat zijn oma sterke gevoelens van eenzaamheid had en suïcide wilde plegen. Maar de verschijning van een man in haar leven had haar daarvan weerhouden.

Tevens zou ze een geestelijke ommekeer hebben meegemaakt; zij was geen gelovige zoals Jack. In de envelop vindt hij ook een visitekaartje van deze onbekende man, die zich aanduidt als ‘schaduwdokter’.

Bovennatuurlijk

Het is een wonderlijk verhaal, van Jack met de schaduwdokter. Dat is Plass wel toevertrouwd. In de figuur van deze schaduwdokter valt iets bovennatuurlijks op te merken. Er zijn momenten dat Plass je het idee geeft dat deze man een soort Christus is. De schaduwdokter heeft een wat onduidelijke organisatie om zich heen die mensen met hem in contact brengt. Hij gaat met hen in gesprek over de ‘schaduwen’ in hun leven, zoals angsten, verdriet, gemis of andere zaken. En dat doet hij op verrassende manieren.

Toen de oma van Jack hem uitlegde dat suïcide haar de beste optie bleek, gaf hij haar grif gelijk en stelde voor om eens een keer te scrabbelen. Dat werd dus een scrabble- relatie, die aan Jacks oma levensvreugde teruggaf. Opmerkelijk is hoe Jack meteen bij het eerste telefoongesprek met de schaduwdokter zijn hele ziel op tafel legt. Als hij kort daarop arriveert bij diens huis, voelt Jack ‘een subtiele rust’ over zich komen: ‘Voor het eerst in jaren kwam een diep begraven herinnering aan het gevoel echt te leven in hem naar boven.’

Gaandeweg de roman voeren Jack en de schaduwdokter vele gesprekken. Daarnaast bezoeken ze enkele ‘cliënten’. Jack biecht op dat hij worstelt met zijn eigen ideeën over christen-zijn. Hij ‘moet’ heel veel, hij voelt zich gedwongen van alles te geloven, maar hij heeft de ervaring een ‘drenkeling’ te zijn op een wijde oceaan.

Abstractie

De schaduwdokter legt hem uit dat geloof iets met de gewone en concrete werkelijkheid te maken moet hebben: ‘Maar feit is dat bergen mensen die zich christen noemen de realiteit helemaal niet aankunnen. Waarom zouden ze ook? De waarheid onder ogen zien, lijkt een beetje op van de rotsen springen.’

Het gaat er Plass om dat mensen behoorlijk kunnen vastlopen met hun christelijke ideeën. Vaak vormen die een abstractie, met als gevolg dat het concrete leven verstikt onder een deken van dwangmatige ideeën. Volgens de schaduwdokter gaat het er eerder om dat je je openstelt voor ‘de loop der dingen’, dus zonder vooroordeel, maar wel met de verwachting dat die ‘loop der dingen’ ons ergens brengt.

Anders gezegd, Plass’ maakt in dit verhaal duidelijk dat er minder dogmatisch over het bovennatuurlijke gedacht zou moeten worden. Het hogere zit verstopt in het gewone. Dat dit geen pais en vree inhoudt, blijkt wel als aan het slot van de roman de strijd tussen goed en kwaad – tussen God en duivel – in het vizier komt. Dat is het eigenlijke front, lijkt de roman ons mee te delen: voer in alle bescheidenheid een strijd tegen de duisternis en tegen de schaduwen die ons beknotten en klein houden.

Adrian Plass geeft op tweede pinksterdag een seminar op de conferentie Opwekking (12.30 tot 13.45 uur).
De schaduwdokter. Adrian Plass. Uitgeverij Plateau. 19,95 euro