Afscheid van de kerk van vroeger

Hoofdartikel
Lodewijk Born

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) zette gisteren in Doorn een bijna laatste stap in het dossier Kerk2025 van kerkvernieuwing.

Dominee Karin van den Broeke beaamde afgelopen week in een interview in deze krant dat het cruciale jaren zijn in de geschiedenis van de Protestantse Kerk. De vertrekkende synodepreses verwoordde dat zij ook ziet dat wat er allemaal gebeurt voor sommigen best moeilijk is. ,,Maar alle verandering is moeilijk. Het is ook niet zo dat we afbreken wat goed is omdat het per se anders moet.” De landelijke kerk heeft gezien dat het niet anders kan. De opmerking van ds. Van den Broeke is veelzeggend: we zijn er landelijk én plaatselijk niet om een organisatie in stand te houden.

De stappen die nu worden gezet zijn voor sommige generaties moeilijk te begrijpen. In elke plaats was er, als een vanzelfsprekendheid, een gereformeerde en hervormde kerk. Mensen groeiden op met de classis, de regionale kerkvergadering. Het werd gezien als de natuurlijke, bestuurlijke laag tussen de lokale Gereformeerde Kerk of Hervormde Gemeente en de landelijke synode. Dat er straks nog maar één classis is voor heel Fryslân is moeilijk voor te stellen. Zeker ook als daar een bestuurder leiding aan gaat geven, de classispredikant – een functie die nog vorm moet krijgen.

Hoe snel de veranderingen kunnen gaan – en elkaar opvolgen – kan snel worden vergeten. Decennialang was Samen op Weg hét onderwerp voor gereformeerde en hervormde kerkenraden. Dat het zo lang duurde – vanaf de oproep van de Achttien in 1961 tot mei 2004 – is al uit de herinnering verdreven. Zeggen dat je ‘lid bent van de PKN’ is al net zo normaal als vroeger ‘gereformeerd’ of ‘hervormd’.

Zeker voor jongeren.

Niet zomaar

Dat de landelijke kerk met Kerk2025 een nieuwe weg inslaat, is niet zomaar. De Protestantse Kerk in Nederland telt nog zo’n 1,9 miljoen leden in ruim zestienhonderd plaatselijke gemeenten. Zij heeft een dienstenorganisatie met een landelijk kantoor in Utrecht en een synode met 75 leden. Het is te verwachten dat dat al binnen een decennium anders is. De recente geschiedenis bewijst dat: tussen 2007 en 2017 nam het ledental van de PKN af met 418.000 leden. Een neergang van bijna een vijfde. In veel plaatselijke gemeenten keert de wal het schip, ook financieel.

Het is een nieuwe tijd voor de PKN, straks, maar ook al in 2018.

Een woord als pionieren is al gewoon geworden bij veel kerkenraden.

Catechisatie heeft plaatsgemaakt voor de generatiemaaltijd van jongeren en ouderen. Op een woensdag kun je al wandelend pelgrimeren. ‘Us tsjerke’ van vroeger is er niet meer. Maar is dat alleen maar verlies? Het biedt ook kansen, ruimte én nieuw perspectief – voor wie het wil zien.