Een messiaans schrikbeeld

Tamarah Benima

Dictatuur is beter dan democratie.” Het staat er echt. Geschrokken zit ik in het koffiehoekje van de Berlijnse supermarkt. Om iets te lezen te hebben, heb ik Philosophie Magazin uit het schap gehaald. De filosoof Markus Gabriel en technologie-investeerder Frank Thelen worden geïnterviewd. Het thema is: ‘Wat zijn de consequenties van nieuwe ontwikkelingen?’ Uit ongeduld ben ik aan het einde van het artikel begonnen.

Dat blijkt het voordeel te hebben dat ik me niet eerst heb laten inpakken door Thelen, om vervolgens over boven geciteerde uitspraak heen te lezen. Hij geeft ook uitleg. China weet veel beter het CO2-probleem aan te pakken, want daar beveelt men van bovenaf dat er bomen geplant moeten worden. „In Duitsland wordt men waanzinnig voordat men de eerste boom geplant heeft. Het probleem is natuurlijk: Wie bepaalt de dictator (Wer bestimmt den Diktator)? Als er een systeem zou bestaan dat de goede dictatoren zou kiezen en ze verwisselt zodra zij aan kwaliteit inboeten, zou dat in mijn ogen het perfecte systeem zijn.” Gabriel dient hem van repliek: „Dat [systeem] bestaat niet.” Met Thelens’ verzuchting: „Helaas heeft u gelijk” eindigt het stuk.

Het verbaast me wel én niet om deze uitspraken in een Duits filosofieblad aan te treffen. Thelen is weliswaar geen filosoof, maar hij zal niet dom zijn. Maar helaas, ook intelligente mensen kunnen levensgevaarlijk zijn, zo heeft de Duitse filosofe Bettina Stangneth laten zien in Het kwade denken. Ook The Reckless Mind, Intellectuals in Politics van Mark Lilla is een waarschuwing dat grote denkers (Hannah Ahrendt, Martin Heidegger, Michel Foucault, Jacques Derrida onder andere) er foute ideeën op na kunnen houden, of de foute ideeën bij collega-filosofen niet onderkennen.

Om terug te komen op Thelen: hij verwacht van de technologie dat ze alle problemen zal oplossen én dat ze de mens zal domineren. Een messiaans schrikbeeld, lijkt me, hoe ongebruikelijk het ook moge zijn om die twee begrippen samen te smelten. En toch is het dat: ontspoord denken, gedreven door angst én verwachting.