Een nieuwe premier als cadeau van Sint

Leendert Wolters

Eind oktober waren er in Tsjechië parlementsverkiezingen. De tweehonderd zetels in het huis van afgevaardigden werden verdeeld over maar liefst negen partijen, die op één na niet boven de 12,5 procent van de stemmen behaalden. Inmiddels is er een minderheidsregering in de maak en wordt de premier benoemd op sinterklaasdag, vandaag dus. Maar of de Tsjechen dat als een ‘heerlijk avondje’ zullen waarderen is maar de vraag.

Net als in Nederland wordt er vandaag in Tsjechië namelijk sinterklaas gevierd. Maar een klein beetje anders. Zonder pepernoten en chocoladeletters, zonder Zwarte Pietendiscussie, zonder Dieuwertje blok en het Sinterklaasjournaal en zonder intocht, live op televisie. Tsjechië ligt dan ook niet aan zee. In Tsjechië daalt Mikuláš, zoals de beste man hier heet, op 5 december dan langs een gouden ladder af uit de hemel – hij is namelijk lang geleden overleden. Bij aankomst op aarde wordt Mikuláš opgewacht door een duivel, Čerť genaamd. Vanuit de hemel daalt een engel met Mikuláš mee af om hem te beschermen tegen Čerť. Op dezelfde avond als in Nederland deelt hij ’s avonds cadeautjes en snoepgoed uit aan alle kinderen.

Babiš

In Tsjechië zullen de meeste mensen het sinterklaasfeest van dit jaar vooral herinneren vanwege het aantreden van de miljardair en populist Andrej Babiš als premier. Met zijn partij ANO won hij 78 zetels en kreeg hij van de president de opdracht een regering te gaan vormen. Dat was echter niet gemakkelijk. Alle andere partijen sloten Babiš bij voorbaat uit van samenwerking, omdat hij wordt verdacht van corruptie en beschuldigd van spionage tijdens het communisme. Behalve dan de communistische partij die in Tsjechië nooit verboden is na de val van het IJzeren Gordijn.

Babiš, Berlusconi van Tsjechië. De vergelijking is nu eenmaal snel gemaakt en maakt een hoop helder. Babiš vergaarde zijn rijkdom in de landbouw en aanverwante industrie. Met zijn eigen geld, richtte hij in 2012 de politieke beweging ANO (ano betekent ja in het Tsjechisch) op. Hij kocht en passant wat kranten en andere media op en werd met ANO in één klap de tweede partij van het land. Vanaf dat moment ontvingen zijn bedrijven ineens miljoenen meer aan landbouwsubsidies. Die worden beheerd op het ministerie van Financiën, dat Babiš zelf de afgelopen jaren leidde. Vlak voor de verkiezingen trad hij daarom af.

Het onderzoek loopt nog, maar dankzij de nieuwe verkiezingen die hij glansrijk won, is Babiš terug in het centrum van de politiek. Zijn partij staat voor een liberale economische politiek („ik wil het land runnen als mijn bedrijf” is een van Babiš’ verkiezingsleuzen) en is populistisch-pragmatisch. Hij wil wat de meeste mensen willen, en zo vergaart hij stemmen. Tegen vluchtelingen, tegen de islam, tegen de EU… maar niet té erg, want anders verliezen we subsidies. Een absoluut gebrek aan moraal dus.

Democratie

De situatie is zorgelijk. Zonder overleg met andere partijen werkt Babiš toe naar een minderheidsregering. Die zal echter steun moeten vinden in het parlement, en men verwacht dat Babiš steun zal zoeken bij de Partij voor Vrijheid en Democratie (SPD) en de Communisten. Vaclav Havel (1936-2011) liet een land na met een sterke constitutionele democratie, met begrip voor Europa, de wereld. Een voorbeeld onder de voormalige oostbloklanden. Maar nu…? „De democratie is in gevaar”, zei een van de kerkelijke leiders kort geleden. ,,De huidige president is voor het eerst direct gekozen en op grond van die suggestie van macht, overschrijdt hij regelmatig zijn werkelijke autoriteit. Nu hebben we een premier met een minderheidsregering, terwijl de politie hem verdenkt van fraude en onderzoek doet… het hele systeem staat onder druk.”

De steun van de Communisten en de SPD heeft een prijskaartje. Zij eisen onder meer dat de regering belasting gaat heffen over de jaarlijkse restitutie-uitkeringen die zij doet aan de kerken. De restitutie-uitkeringen zijn feitelijk terugbetaling van geld en goederen die de staat van de kerk heeft afgenomen tijdens het communisme.

Kort gezegd: over wat de staat eens stal, zou nu dan weer 15 procent belasting moeten worden betaald door degenen van wie het gestolen is: kerken en christenen. Voorzitter David Novák van de Církev Bratrksá (een mainstream evangelicaal-protestants kerkgenootschap), trekt hiertegen flink van leer. „Sommige mensen schermen met de ‘christelijke waarden en normen’ die ons beschermen tegen de islam. Wel, het beschermen van bezit is een van de christelijke waarden. Als dit gebeurt, wat is dán nog stelen?!”

De eerste test is vlak na Kerst, wanneer het parlement zijn vertrouwen moet uitspreken in Babiš’ regering. Waarschijnlijk krijgt hij dat, op basis van zijn belofte om de restituties aan kerken te gaan belasten. Dat zo’n wet waarschijnlijk strandt bij het constitutionele hof doet er even niet toe. Zolang Babiš er maar steun mee verwerft in het parlement en hij aan de slag kan. Mijn collega verzucht: ,,Zo verziekt hij niet alleen sinterklaas, maar krijgen we ook nog vervelende kerstdagen…”

Leendert Wolters werkt namens de GZB, samen met zijn vrouw Nelleke in Praag.