Waarom ‘Liter’ zich niet langer christelijk noemt

Dick Vos

Het literair tijdschrift Liter bestaat twintig jaar en het nieuwste nummer staat daarbij stil. Het is een themanummer over God waarin ook naar voren komt waarom het blad zich niet christelijk noemt, maar dat nog wel is.

Het thema van de net verschenen editie, nummer 87, is God, maar dan geschreven als G’d. Uit een soort voorzichtigheid is dat gedaan, bekent het voorwoord: ‘Zoals JHWH in het oude boek een naam was zonder klinkers, een naam die zich altijd heeft laten raden.’ Het mag staan voor de breedte waarmee het thema ingevuld wordt en de ruimte die de auteurs geboden wordt.

Geloof ademen

Al bladerend in de tachtig pagina’s tellende periodiek blijkt dat veel pagina’s geloof ademen. Bij de reformatieherdenking wordt aansluiting gezocht met 95 stellingen in de vorm van 95 citaten van uiteenlopende literatoren uit verleden en heden. Van de joodse godsdienstfilosoof Martin Buber (1878-1965) tot schrijver en tekenaar Marten Toonder (1912-2005) en als laatste Maarten Luther die stelde: ‘Geloof is een lege hand’.

Onder de titel ‘Koheleth of Adviesgroep’ wordt een aantal teksten uit het Bijbelboek Prediker in dichtvorm geproefd en weergegeven in de vorm van ervaringscommentaar. Er is een voorpublicatie opgenomen uit het boek Hoping against hope van filosoof-theoloog John D. Caputo waarvan half oktober de Nederlandse vertaling Hopeloos hoopvol verschijnt bij uitgeverij Skandalon. Vooral meer liberale en filosofisch ingestelde theologen kijken uit naar de lezingen die Caputo eind deze maand hoogstpersoonlijk in Amsterdam en Utrecht zal houden.

De inhoud van het blad is divers, maar wat op elke bladzijde opvalt is dat Liter zijn ondertitel eer aan wil doen. Het is een literair tijdschrift. Niet alle artikelen zijn inhoudelijk even makkelijk toegankelijk, maar aan de taal, de woordkeuze, het ritme in de zinnen, is steeds veel aandacht besteed. Dat is duidelijk. De zinnen hardop proevend, zal zich aan de fijngevoelige lezer niet zelden de sensatie van een bijzondere taalbonbon opdringen.

Identiteit

Interessant is het gesprek over het laten vervallen van het woord ‘christelijk’ in de ondertitel. Dat was Liter namelijk tot en met vorig jaar: een ‘christelijk literair tijdschrift’. Het is een verandering die enerzijds verschuivingen in onze leefwereld reflecteert en die anderzijds staat voor een verschuiving in de manier waarop christenen zich nu willen profileren in de cultuur.

Voormalig hoofdredacteur Hans Werkman beklaagt zich over de verandering. ‘Christelijk’ werd vervangen door ‘levensbeschouwelijk’, concludeert hij. De kans is groot dat Liter zo een Winkel van Sinkel wordt ‘waar alles te koop is, maar niets in het bijzonder wordt geaccentueerd, laat staan gekoesterd’. Waarom zou men zich in de diversiteit van onze cultuur niet langer willen profileren als christen?

Juist die positiebepaling, Liter als ‘platform voor allen die met een open bijbel literatuur schrijven of over literatuur schrijven’, vormde het uitgangspunt in de begintijd van het blad. Uiteindelijk gaat het om Jezus Christus: de weg, de waarheid en het leven. En dat was geen beperking, vindt Werkman: ‘christenen schrijven ook literair over voetbal en groot hoefblad’ en vanuit de eigen identiteit kon ook het gesprek aangegaan worden met de brede literaire cultuur. Hij vraagt zich af of Liter met het schrappen van het adjectief ‘christelijk’ niet hetzelfde te wachten staat als bijvoorbeeld de Vrije Universiteit (VU). Bij de stichting was het evangelie van Jezus Christus ‘levensbron’, tegenwoordig wil de universiteit slechts nog ‘voortbouwen op haar christelijke oorsprong’.

Aanmatigend

De huidige hoofdredacteur, Len Borgdorff, geeft uitleg. Liter ontstond als podium voor literair bevlogen mensen uit protestantse kring, en dat is eigenlijk niet veranderd. Wat wel veranderd is, is de behoefte om anderen vanuit een eigen overtuiging de maat te nemen – dat wordt tegenwoordig sterker aan de lezer overgelaten. Belangrijker is dat de term ‘christelijk’ bij buitenstaanders steeds vaker tot misverstanden leidde. Voor velen staat ‘christelijk’ voor aanmatigend en belerend. Het woord zou te veel geassocieerd worden met streng in de leer en boekverkopers zouden voorzichtig zijn met bladen die winkelbezoekers zouden kunnen irriteren. Ze zouden kunnen denken dat een christelijk blad per definitie op bekering gericht zou zijn.

‘Liter wil een podium zijn voor literatuur met diepgang en recht doen aan een open discussie’, stelt Borgdorff. Voorkomen moet worden dat mensen het blad op basis van de omslag laten liggen. ‘Liter blijft christelijk’, besluit hij, maar wat dat is wordt nu open gelaten. ‘Daarvoor moet je het blad lezen. Daarom: terug naar het verhaal.’

Liter – literair tijdschrift, themanummer G’d (nr. 87). Losse nummers (12,50 euro) en abonnementen via www.leesliter.nl