Hoe de communisten, de helden, werden weggezet als landverraders

Pieter Anko de Vries

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelden communisten en – het moet gezegd – de gereformeerden een heldenrol. Communisten vielen echter al snel uit de gratie. Dat was zeer onterecht.

De communisten en de gereformeerden hadden natuurlijk verschillende motieven, maar wat hen verbond was hun diepgewortelde overtuiging. Gereformeerden vonden halfzachte christenen maar niets en communisten hadden dezelfde overtuiging jegens de sociaaldemocraten. Het kwam er voor beide partijen op neer dat ze een compromis met de fascistische leer van de bezetter per definitie onmogelijk vonden. Verzet was de houding die de voorkeur genoot, hoewel geen van beide groepen hun aanhang dwong om zich actief te verzetten.

De gereformeerden kregen na de bevrijding de eer die hen toekwam. De communisten niet. Hun goede reputatie ging totaal te niet, nadat een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog de Koude Oorlog uitbrak. Het communisme werd in het Westen als het nieuwe gevaar gezien en in Nederland werden communisten beschouwd als de vijfde colonne van Moskou, als de mensen die alles in het werk zouden stellen om de heerschappij van de Sovjet-Unie te bewerkstelligen.

Maar niets was natuurlijk minder waar. Het rijk van Stalin was veel te zwak om verdere uitbreiding te kunnen krijgen. Het land was na de Tweede Wereldoorlog uitgeput. Stalin wist dat en liet dat ook merken aan zijn voormalige bondgenoten die nu zijn tegenstander waren. Hij was tevreden met wat hij had bereikt. Maar in de propaganda in het Westen werd het beeld uitgespreid dat Rusland de agressor was die heel Europa wilde veroveren.

Vervolging

De Nederlandse communisten werden hiervan de dupe, zo valt te lezen in het boek Ondanks hun dappere rol in het verzet… van socioloog Jos van Dijk. Communisten werden onophoudelijk gevolgd door de geheime dienst BVD. Er werden infiltranten ingezet en er vond een hetze plaats in de media die de helden van de Tweede Wereldoorlog wegzetten als landverraders. Vooral na de opstand in Hongarije tegen de Sovjet-Unie in 1956 begon de vervolging. Communisten konden geen ambtenaar worden, de Groningse communistische gemeente Finsterwolde kwam onder curatele te staan van het rijk.

Er werden in naam van weerbaarheid tegen het communisme heel veel maatregelen genomen. Niet alleen de mogelijke plaatsing van kruisraketten, maar ook het bestrijden van sociale onrust. Verzoeken om bijvoorbeeld loonsverhoging werden geregeld weggezet als communistische agitatie. ‘Nu we deze geschiedenis met iets meer afstand kunnen bekijken, kan de conclusie niet anders zijn dan dat de bevolking inzake het gevaar van het Nederlandse communisme op grote schaal is misleid.’

De staatspolitiek met hulp van de BVD lukte. De communisten, die vlak na de oorlog een groot prestige hadden en die ongeveer 10 procent van het electoraat achter zich hadden werden gemarginaliseerd en als verraders weggezet. Uiteindelijk bleef er voor de CPN geen andere mogelijkheid meer om over te gaan in de fusiepartij GroenLinks. Nu is er voor het onverholen communistisch geluid geen plaats meer in ons land. Dat is jammer, al was het alleen maar uit nostalgische redenen.

Ondanks hun dappere rol in het verzet… Jos van Dijk. Aspekt, 19,95 euro