AfD en Erdogan maken het Merkel nog moeilijk

Niek van der Molen

Tekent Angela Merkel bij voor een vierde termijn als bondskanselier? In Duitsland werd verwacht dat ze dat deze maand zou doen, een jaar voor de verkiezingen. Maar Merkel houdt haar kaarten voor de borst, waarschijnlijk vanwege de spanningen tussen haar CDU en de Beierse zusterpartij CSU. Merkel zou willen wachten totdat ze zeker weet dat CSU-leider Horst Seehofer haar steunt.

Seehofer was het vorig jaar september niet eens met Merkel die onder het credo ‘Wir schaffen das’ de grenzen openzette voor een miljoen vluchtelingen. De recente terreuraanslagen in Duitse steden hebben zijn zorgen over de migratiecrisis alleen maar versterkt. Ook ziet Seehofer met lede ogen hoe CDU/CSU stemmen verliest aan de Alternative für Deutschland (AfD). Die anti-immigratiepartij heeft in de afgelopen twee jaar in negen van de zestien deelstaatparlementen haar intrede gedaan. In de peilingen voor de Bonsdagverkiezingen volgend jaar staat de partij van Frauke Petry op 12 procent van de stemmen.

Met de opmars van AfD heeft voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een populistische partij zich rechts naast de christendemocratische partij genesteld. Dat is wennen voor Duitsland waar de twee grootste partijen, de SPD en de CDU, de dienst uitmaken. De sociaaldemocraten hadden op links alleen rekening te houden met Die Grünen en Die Linke. Het valt gezien het cordon sanitaire van de gevestigde politiek niet te verwachten dat de AfD snel deel zal uitmaken van de landelijke regering, maar coalitievorming zal een stuk lastiger worden.

Uitdaging

De boodschap van de AfD, die de overeenstemming binnen de gevestigde politiek over het vluchtelingenvraagstuk verwerpt, vindt gehoor bij een aanzienlijke groep Duitsers. In een poging het tij te keren, beet Merkel deze week flink van zich af. ,,De Alternatieve für Deutschland is niet alleen een uitdaging voor de CDU, maar voor iedereen in de politiek”, zei Merkel tijdens een toespraak in de Bondsdag. Ze deed een oproep aan alle partijen om zich samen tegen het rechts-populisme te keren. Volgens haar heeft Duitsland het vluchtelingenprobleem aardig onder controle en wordt er geen nieuwe grote stroom asielzoekers verwacht. Met de opmerking dat ,,we het aantal vluchtelingen drastisch hebben weten te verminderen” nam ze feitelijk afscheid van haar Willkommenkultur.

Dat de migratiestroom is afgenomen, komt vooral door de sluiting van de Balkanroute en de afspraak met Turkije dat dit land vluchtelingen tegenhoudt. Om de rommelige deal met Turkije in stand te houden, sluit de EU de ogen voor schendingen van de mensenrechten in Turkije uit vrees president Erdogan te mishagen die sinds de mislukte staatsgreep van 15 juli zich ook nog steeds autocratischer gedraagt.

Als de toestroom van vluchtelingen beheersbaar blijft, dan maakt Merkel volgend jaar een grote kans weer bondskanselier te worden. Maar zij heeft daarvoor de Turken nodig. Als die verkeerd willen, dan komen er weer massaal Syrische vluchtelingen naar Europa. Dat zou leiden tot meer strubbelingen met de CSU en een verdere groei van de AfD. En dat kan haar machtspositie doen wankelen.