Voor vernieuwing is het noodzakelijk dat je een beetje van je stuk gebracht wordt

Interview
Nels Fahner

Soms laadt Alain Verheij de woede van twitterend christelijk Nederland op zich, dan weer verrast hij vriend en vijand met rake en vlijmscherpe reacties op mensen als Jeroen Pauw en Dimitri Verhulst. Op welke manier heeft het geloof invloed op zijn dagelijks doen en laten?

Alain Verheij (27) is blogger, theoloog, opiniemaker en enfant terrible. In 2010 werd hij gegrepen door het bloggen. Na zijn preek in de Nederlands Gereformeerde Kerk (NGK) maakte hij een blogje onder de titel VreemdGeluid. Zijn theologiestudie leverde voldoende bagage op om erover te blijven schrijven. Inmiddels is het bloggen a way of life geworden, vertelt hij. Hij zou niet zonder kunnen.

Je noemt jezelf ‘specialist in online en offline reuring’. Wat houdt dat in?

,,Dat zit in mijn karakter, ben ik bang. Ik houd niet van clichés. Ik heb iets ontwrichtends, voor mezelf en voor anderen. Dat is ook de kern van mijn godsgeloof: vrolijk ontwrichtend. In veel Bijbelverhalen zit een soort gein. Dat bleek goed bij mijn karakter te passen. Ik houd van reuring. Ik hoop wel telkens dat het opbouwend is, maar tegelijkertijd is het ook noodzakelijk voor vernieuwing dat je een beetje van je stuk gebracht wordt. In 2013 heb ik me uitgeschreven uit de NGK en sindsdien beschouw ik mezelf als randkerkelijk theoloog. Ik zou dominee worden, maar ik ben gaandeweg vervreemd van die theologie. De vormen en de ethiek werden me te star. Het is natuurlijk een cliché, maar het standpunt over homoseksualiteit bijvoorbeeld, daar kon ik me niet in vinden. Er was te weinig ruimte. Ik wilde de vrijheid me ontwikkelen en mijn eigen geloofscrisis door te maken. Overigens voel ik helemaal geen rancune. De NGK was een verademing ten opzichte van de charismatische hysterie in de pinksterkerk waar ik uit kom. Het was fijn om rustig vanuit een traditie te geloven.”

Je preekt nog steeds in allerlei kerken. Hoe zit dat?

,,Preken is het mooiste wat er is. Ik preek in de eerste plaats voor mezelf. Ik zoek naar het confronterende element in een Bijbeltekst, daar voer ik dan een gevecht mee. In die worsteling gebeurt er iets. Dan voel ik enthousiasme, je kunt het een heilig enthousiasme noemen. Ik ga ervan uit dat het inzicht dat ik opdoe voor iedereen relevant is. Dat kun je dan ook overbrengen. Het is mooi als dat als je merkt dat dat gelukt is. Het laatste lied wordt dan anders gezongen dan het eerste. Het is een verhaal. De hele liturgie is een verhaal. Ik preek overal. Dat is het voordeel van randkerkelijk theoloog zijn. Een lokale kerk kan mij gewoon uitnodigen. En: ik hoef geen verantwoording af te leggen van wat ik blog.”

Je steekt veel energie in het reageren op opiniemakers over religie, zoals Dimitri Verhulst en Jeroen Pauw, Theodor Holman. Waarom?

,,Ik heb weleens het idee dat ik de enige ben die het durft. Een bepaald type medium is zo religieblind. Theodor Holmans column waar ik een reactie op heb geleverd, ging uit van een heel zwartwit godsbeeld. Als theoloog kan ik dat fileren. Ik kan het ook media-technisch analyseren: het ontbreken van wederhoor bijvoorbeeld. Ik reageer op dat soort atheïsten omdat ik dat toevallig kan; ik ben brutaal, ik spot ermee, ik vind het leuk om te laten zien dat een zelfbewust gelovige sympathieker kan zijn dan een militant atheïst. En wat me drijft is ook dat het spannend is. Het is spannend om te bekijken wat er met God gebeurt als je hem bij Jeroen Pauw op tafel legt.

Wat ik merk, is dat de oude allergie weg is. Het christelijke verhaal kan daardoor heel mooi het gesprek met de hedendaagse cultuur aangaan. Als een tegenover, maar ook als aanreiker van verhalen uit een traditie die al eeuwen meegaat. Daar geloof ik in, en ik heb nog nooit meegemaakt dat het doodsloeg in gesprekken hierover met wie dan ook.”

Wat raakt je persoonlijk in het geloof?

,,Ik zou niet zonder kunnen. Ik bleek het niet los te kunnen laten. Wat dat betreft ben ik denk ik ook een klassieke theoloog. Ik ben nog steeds het gelukkist wanneer met een tekst van 2500 jaar oud bezig ben, wat ik nu ook doe tijdens mijn promotieonderzoek. Ik heb een master Hebrew Bible Studies gedaan – dat is weinig anders dan door de Hebreeuwse Bijbel kruipen. In Jesaja zit alles wat je hoopt van een kunstenaar, een schrijver, een profeet. Dat vind ik terug in de muziek van Leonard Cohen, Bob Dylan en Nick Cave. Cohen zegt overigens zelf dat hij hevig is beïnvloed door Jesaja. Hij is nog steeds joods, hij noemt zich joods-boeddhistisch. Jesaja, met zijn visioenen, daar zitten alle thema’s in die je zoekt. In Jesaja, ook in Genesis trouwens, raak ik nooit teleurgesteld. Ik blijf gefascineerd door die Bijbel. Ik heb een mateloze waardering voor met name het Oude Testament. Het is dus eigenlijk heel klassiek wat mij raakt in het geloof.

Eigenlijk geloof ik niets meer en tegelijk geloof ik alles. Het lukt me eigenlijk bijna nooit om te geloven en het lukt me ook bijna nooit om niet te geloven. Een Bijbelverhaal waar ik steeds weer naar terugkeer, is dat van Jacob. Hij worstelt de hele nacht – ik laat je niet gaan tenzij je me zegent. Je verliest niet van God, maar je zult je hele leven mank blijven. Dat is voor mij de samenvatting van een geloofsleven.”

Je reageert scherp op kritiek op de kerk, maar je presenteert jezelf ook als buitenstaander. Conflicteert dat niet?

,,Ik denk vaak: blijf met je gore rotpoten van onze gore rotkerk af. Er is veel mis, maar er is ook zoveel in het christendom waar ik van houd. Mijn kritiek op de kerk is diep doorvoeld. Ik houd veel van de kerk. Ik hoop daarom erg dat het verhaal niet doodgepreekt wordt. Als je een schat in handen hebt – dat is het christendom – dan snap ik niet hoe je het voor elkaar krijgt om die zo dof te krijgen door kerkelijk falen. Zodra dat gebeurt, sla ik daarop aan. ”

Je noemt jezelf randkerkelijk theoloog. Waarom word je niet katholiek?

,,Ja, daar heb ik wel aan gedacht, vanuit de gedachte: dat komt het dichtst bij de kerk van alle tijden. Eerlijk gezegd: ik woon momenteel op een hotelkamer, een beetje als een pelgrim. Het is niet mijn ambitie om randkerkelijk te blijven. Dit past goed bij de fase waarin ik nu zit. Maar ik vind het sympathieker om me te committeren aan een lokale gemeente. Ik sluit niet uit dat ik dominee word. Ik zeg weleens voor de grap: gewoon gemeentelid, dat wordt hem niet. Dat is mijn eigenwijsheid. Ik word of dominee, of onkerkelijk.”

www.alainverheij.nl / @AlainVerheij