Het slagen van actie Kerkbalans: kerken kunnen er niet zonder

Lodewijk Born

Duizenden vrijwilligers van de actie Kerkbalans gaan deze week op stap om geld op te halen bij de kerkleden. Volgens Jan Schinkelshoek is de actie van ,,vitaal belang” voor de kerken.

Kerkbalans, het wordt al veertig jaar aangekondigd als ‘de grootste geldwervingsactie van Nederland’, door de inzet van vrijwilligers. Gemeenten in de Protestantse Kerk in Nederland, de Rooms-Katholieke Kerk, de Doopsgezinde Sociëteit, de Remonstrantse Broederschap en de Oud-Katholieke Kerk hopen op een gulle vrijwillige bijdrage.

Dit jaar wordt de actie zaterdag officieel ‘ingeluid’. In vijftien steden verdeeld over de provincies wordt om twaalf uur ’s middags de kerkklok geluid. In Leeuwarden gebeurt dat door gedeputeerde Sander de Rouwe en door Henk Kroes, oud-kerkrentmeester van de Protestantse Gemeente te Boazum en oud-voorzitter van Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden. In de stad Groningen opent bisschop Gerard de Korte de actie in de St. Jozefkathedraal. Daarmee maken de bekende namen (zoals prof. dr. Paul van Geest, mr. Piet Hein Donner, Annemarie Jorritsma en weerman Reinier van den Berg) duidelijk dat zij het maatschappelijke belang van de kerk onderstrepen en roepen ze op daaraan bij te dragen. Er is hiermee gekozen voor een aanpak die een landelijke uitstraling moet hebben.

Lokaal

Lokaal wordt de klok ook geluid. Zo doen bijvoorbeeld de katholieken, oud-katholieken en de protestanten in Wolvega het zaterdag met zijn drieën met de klok van de Kerk op de Hoogte. In Franeker gaat burgemeester Eduard van Zuijlen fungeren als ‘klokkenluider’ in de Martinikerk. Kerkbalans is dan ook vooral de actie ‘van, voor en door de eigen kerkelijke gemeente’. Daar is men al maanden bezig om alles voor te bereiden – inclusief een positieve brief en goede adressticker.

De Protestantse Gemeente Dokkum-Aalsum-Wetsens stuurt voor de geldwervingsactie negentig vrijwilligers op pad. Het is van belang dat de actie het benodigde geld opbrengt ‘om de kerk draaiende’ te kunnen houden. Verhoging van de inkomsten is nodig te voorkomen dat de kerkgemeenschap in 2020 niet jaarlijks een tekort heeft van 200.000 euro, meldt kerkblad Geandewei. ‘We vragen aan iedereen met klem om zorgvuldig te overwegen welk bedrag u aan de kerk kunt geven om bij te dragen aan het in balans houden van de begroting van onze kerk. Dan behoudt de kerk de mogelijkheid om naar vermogen te inspireren.’

Kerkbalans is niet bedoeld voor vragen, opmerkingen en klachten, zo wordt benadrukt. Die kunnen bij de wijkkerkenraad gemeld worden. Menig Kerkbalans-loper fungeert nogal eens als ‘praatpaal’.

In Koudum (PKN) wordt er op gewezen dat net als voor een huishouden een gezonde financiële situatie belangrijk is voor de kerk. ‘Het is een vrijwillige bijdrage, maar we kunnen niet zonder! De inkomsten uit Kerkbalans vormen de financiële basis voor onze kerk’, zo meldt Ons Kerkblad.

Rubriek

De geldwervingsactie is in de Friese kerkbladen in januari een vaste rubriek geworden. De Protestantse Gemeente Stiens wijst nog maar eens op het belastingvoordeel als voor een langere periode (vijf jaar) een schenking wordt gedaan, compleet met een instructie hoe gemeenteleden dat kunnen vinden op de website van de Belastingdienst.

De Protestantse Gemeente Leeuwarden hoopt dat gemeenteleden het klokkenluiden van zaterdag in hun stad zien als een moment om samen te zijn als kerk in Leeuwarden is te lezen in de Leeuwarder editie van Geandewei. Op die dag kunnen de vrijwilligers enveloppen ophalen die langs de deuren worden gebracht. Gehoopt wordt op ‘een extra financiële inspanning’ van de leden. Er wordt namelijk een tekort verwacht van 195.000 euro op een begroting van ruim een miljoen op de begroting 2016. ‘De actie Kerkbalans blijft voor het komende jaar, maar ook in de jaren daarna, zeer belangrijk.’

De berichten over de zo gewenste streefbedragen per plaatselijke gemeente horen er al jaren bij. Toch besluit het gemeentelid vooral op basis van zijn eigen portemonnee wat hij als vrijwillige toezegging doet.

Niet zo spastisch

Ds. Piet de Jong, PKN-predikant in Wijk bij Duurstede schreef deze week in Christelijk Weekblad dat ‘het soms lijkt of de kerk op het moment nog maar één agendapunt heeft: geld. ‘In Duitsland heet het Geld regiert die Welt! maar in de PKN regeert geld de agenda van de kerk.’ Hij vindt dat het tijd wordt dat we veel relaxter en creatiever omgaan met het aspect geld. ‘Niet zo spastisch, niemand onder druk zettend, niet zo dramatisch alsof in de kerk alles zoveel geld kost en de kerk een zinkend schip is. Terwijl we er alle dagen zoveel plezier in beleven. Draagt men niet bij? Jammer voor hen.’

De Raad voor de Plaatselijke Geldverwerving in de Protestantse Kerk in Nederland (RPG) heeft als belangrijkste doelstelling dat de geldwerving ten behoeve van het plaatselijke kerkenwerk gestimuleerd wordt. Jan Schinkelshoek, sinds 1 januari voorzitter van de RPG, noemt Kerkbalans een kans voor kerken. ,,Het is een prikkel om te laten zien waar ze voor staan, wat ze allemaal doen en waarom ze onmisbaar zijn.” Hij meent echter ook dat het ‘een reddingslijn’ is: ,,Kerken kunnen beslist niet zonder deze inkomsten. Het is een actie die van vitaal belang is voor het kunnen doen van het kerkenwerk. Alle onderzoeksrapporten bewijzen dat er vanuit de kerken ontzettend veel gebeurt, op het terrein van diaconaat en nu ook voor vluchtelingen. Bij Kerkbalans mag je daar extra de aandacht op vestigen.”

Volgens Schinkelshoek is het niet vruchtbaar om te blijven wijzen op de moeite die plaatselijke kerken hebben om voldoende inkomsten binnen te krijgen. ,,We zitten nu eenmaal in een situatie van krimp. Dat zal niet veranderen, maar daar krampachtig op blijven wijzen is zinloos. Het is juist een extra aansporing om te laten zien waarvoor je staat en wat je allemaal doet. Krimp is niet iets om lijdelijk over je te laten heen komen.”

Projectteam

Op verzoek van de RPG, werd door de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk, in 2013 zelf een projectteam ingericht. De praktijk is namelijk dat gemeenten die gerichter met de actie Kerkbalans aan de slag gaan ook meer toezeggingen krijgen. Ruim honderd gemeenten meldden zich in 2014 aan voor ondersteuning.

Vorig jaar kreeg de actie een vervolg. In samenwerking met het toerustingscentrum van de PKN werden cursussen ontwikkeld voor kerkrentmeesters op het gebied van onder meer communicatie, omgaan met erfstellingen, legaten en periodieke schenkingen. Ook dit jaar kunnen gemeenten daar weer aan meedoen, al is het nu wel tegen betaling. Gemeenten die het niet kunnen betalen komen in aanmerking voor subsidie.

De Raad voor de Plaatselijke Geldwerving buigt zich over een project waarin een groot aantal vrijwilligers plaatselijke vrijwilligers concreet gaat bijstaan, niet alleen met advies, maar ook met praktische hulp.

Grote uitdaging

De RPG wil, in samenspraak met de Rooms-Katholieke Kerk, kijken hoe men kan komen tot nieuwe vormen van geldwerving, zegt voorzitter Jan Schinkelshoek. ,,Dat wordt de grote uitdaging voor de komende jaren. Kerkbalans is echter geen bedelactie. Dat is het mooie: het is op basis van vrijwilligheid, maar je moet mensen wel uitleggen dat je ook in de kerk waar voor je geld krijgt.”

Kurk

In 2015 werd met Kerkbalans 178,6 miljoen euro opgehaald in gemeenten in de Protestantse Kerk (PKN). Dat is 2,5 procent minder dan een jaar eerder. De in 2011 ingezette daling van opbrengsten zet daarmee nog altijd door. Uit cijfers van de Raad voor de Plaatselijke Geldwerving (RPG) blijkt dat het wel iets beter gaat met de PKN-gemeenten. In 2014 stond 50 procent van de gemeenten ‘onder water’ als het gaat om de financiën. Een jaar eerder was dat nog 60 procent.

Kerkbalans is de kurk waar gemeenten op drijven: 70 procent van de inkomsten komt daaruit. Friese PKN-leden vulden vorig jaar op hun toezegging gemiddeld een bedrag van 236 euro in, 3 euro minder dan een jaar eerder.

De twee grootste kerkgenootschappen van ons land, de Protestantse Kerk in Nederland en de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland, tellen gezamenlijk op dit moment 5,9 miljoen leden. Zij hebben ruim vierduizend kerkgebouwen in gebruik. Gemiddeld gaan 574.000 mensen in het weekend naar de kerk. Er zijn zo’n drieduizend priesters, diakens, predikanten en kerkelijk werkers werkzaam. Zo’n vierhonderdduizend vrijwilligers zetten zich in voor de kerk. Er werden bijna 24.000 mensen gedoopt. Ongeveer 1,4 miljoen mensen bezoeken de kerk buiten de diensten om. 95.000 mensen komen wel eens in een kerk voor een lezing. Voor concerten en festival zijn de godshuizen ook geliefde plekken: 638.000 mensen bezoeken met deze reden de kerk.